Strona główna OIL

   


 
50 lat Szpitala Wojskowego "Na Szaserów"

12 października mija 50 lat od oficjalnego otwarcia Szpitala Wojskowego przy ul. Szaserów 128 w Warszawie, największej i "sztandarowej" placówki medycznej wojskowej służby zdrowia. Zmieniały się nazwy, nastąpiła wymiana pokolenia, a Placówka niezmiennie dla chorych z całej Polski była i jest znana jako "Szpital na Szaserów".

Historia Szpitala sięga okresu międzywojennego, do Szpitala Ujazdowskiego - Szpitala Szkolnego Centrum Wyszkolenia Sanitarnego, pierwszego szpitala wojskowego w Warszawie, który podzielił los swojego miasta w czasie II wojny światowej. W dniu odzyskania niepodległości, wobec ogromnych zniszczeń Warszawy, służba zdrowia, także wojskowa, znalazła się w bardzo trudnej sytuacji. Jednym z ważniejszych przedsięwzięć okresu powojennego było zabezpieczenie sanitarne pozbawionej wszelkich urządzeń komunalnych, pełnej prowizorycznych cmentarzy Stolicy. Brakowało ośrodków przystosowanych do opieki nad chorym i personelu medycznego. Angażując ogromne siły i środki już w pierwszych miesiącach 1945 roku otwarto Szpital Ministerstwa Obrony Narodowej na 180 łóżek z polikliniką, zlokalizowany w gmachu dawnej Szkoły Pielęgniarskiej w Warszawie przy ul. Koszykowej 78.
W marcu 1947 roku oddzielono od Szpitala Poliklinikę, tworząc, w wyremontowanym budynku przy ul. Nowowiejskiej 31, Centralną Przychodnię Lekarską (przed wojną była to siedziba Instytutu Chirurgii Urazowej).
Garnizon warszawski rozbudowywał się, przybywało podopiecznych wojskowej służby zdrowia, co wymusiło na kierownictwie Ministerstwa Obrony Narodowej podjęcie decyzji, już w roku 1948, o budowie nowego gmachu dla Szpitala MON. Rozważano lokalizację na terenie dawnego Szpitala Ujazdowskiego, przy ul. Górnośląskiej 45, jednak, decyzją Marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego, wybrano lokalizację na Grochowie. Teren przy ulicy Szaserów posiadał wszelkie dogodne warunki do budowy kompleksu szpitalnego. Powołany Komitet Budowy Szpitala, pod kierownictwem gen. dyw. prof. dr. Bolesława Szareckiego, ustalił zadania i szczegółowy program inwestycji.
W lutym 1952 r. Szpital przy Koszykowej, rozkazem Ministra Obrony Narodowej, został przemianowany na Centralny Szpital Ministerstwa Obrony Narodowej, co podyktowane było włączeniem do zadań placówki działalności naukowej. Zwiększono obsadę etatową, stworzono nowe stanowiska, m.in. kierowników naukowych oddziałów.
Wkrótce nastąpiła zasadnicza zmiana organizacyjna Szpitala, związana z powstaniem 1.07.1958 r. Wojskowej Akademii Medycznej, w której struktury włączono CS MON, nadając mu nazwę 2. Centralnego Szpitala Klinicznego WAM (2.CSK WAM). Podstawowe cele Szpitala zostały poszerzone o zadania dydaktyczne w ramach procesu doskonalenia podyplomowego i specjalistycznego kadr medycznych.
Budowę nowego obiektu zakończono 9 października 1964 roku, oficjalne otwarcie odbyło się 12 października. Kadra Szpitala wywodziła się ze zlikwidowanego 1. Wojskowego Szpitala Okręgowego oraz 2. Centralnego Szpitala Klinicznego WAM.
O roli, jaką miała spełnić placówka, pisał płk prof. Zygmunt Ruszczewski:
"Tegoroczne święto Wojska Polskiego wojskowa służba obchodziła szczególnie uroczyście, dzięki otwarciu nowego szpitala klinicznego, który ma się stać nie tylko przodującym ośrodkiem lecznictwa i bazą dydaktyczną, prowadzącą szeroką akcję doskonalenia zawodowego lekarzy wojskowych, ale również placówką naukową.(...) Działalność ta (..) powinna polegać na planowanych badaniach naukowych, przy czym problematyka tych badań musi uwzględniać tzw. Zamówienia społeczne, a więc w szpitalu wojskowym przede wszystkim potrzeby wojskowej służby zdrowia. (...)"1.
W konsekwencji przejęcia przez 2. CSK WAM roli ośrodka szkolenia podyplomowego w szerokim zakresie specjalności medycznych, w lipcu 1967 r. zadania Studium Doskonalenia i Specjalizacji WAM w Łodzi zostały przejęte przez nowo powstały Instytut Kształcenia Podyplomowego WAM z 2. Centralnym Szpitalem Klinicznym WAM. Instytut został utworzony na prawach Wydziału Wojskowej Akademii Medycznej ds. Kształcenia Podyplomowego z siedzibą w Warszawie.
Do zadań Instytutu, obok działalności leczniczo-usługowej, należało prowadzenie działalności naukowej w zakresie nauk medycznych, głównie w zakresie powiązanym z obronnością kraju oraz kształcenie podyplomowe kadr wojskowej służby zdrowia.
Instytut powoływał własną Radę Naukową, która opracowywała plany naukowo-badawcze, zatwierdzała budżet na badania naukowe, opiniowała zatrudnianie pracowników na stanowiska naukowo-dydaktyczne oraz analizowała i oceniała działalność naukową i dydaktyczną, także pod kątem rozwoju kadry. Od roku 1970 posiadała ona również prawo do przeprowadzania przewodów doktorskich i habilitacyjnych. W przemówieniu inauguracyjnym prof. Dymitr Aleksandrow mówił:
"(...) Jest dla mnie wielkim zaszczytem i radością otworzyć obrady pierwszej Rady Naukowej Instytutu. Na chwilę tę czekaliśmy przeszło 2 lata, z wielką niecierpliwością, ale nie z założonymi rękami. (...) Za pomocą opracowanych i wdrożonych w naszym Instytucie metod udało się nam w znaczący sposób poprawić szansę przeżycia wstrząsów różnego typu. Znaleźliśmy się w ścisłej czołówce krajowej w zakresie krwiolecznictwa, reanimacji, intensywnej opieki kardiologicznej i oddechowej, anestezjologii, rehabilitacji pourazowej, radiologicznej diagnostyki naczyniowej oraz diagnostyki biochemicznej. Zrobiliśmy duży krok naprzód w dziedzinie walki z niewydolnością nerek, wysuwając się na drugie miejsce w kraju pod względem liczby wykonanych dializ otrzewnej, a w ostatnich tygodniach uruchamiając także hemodializę (...) Przez Instytut przeszło 743 lekarzy wojskowych, szkolonych na kursach różnych specjalności. (...) Cieszy nas i napawa otuchą fakt, że w ostatnich latach coraz częściej zwracają się do nas o pomoc w trudnych przypadkach nie tylko wojskowe, ale także cywilne placówki służby zdrowia, ze stolicy i spoza jej terenu. Zwłaszcza cieszy nas fakt, że coraz częściej proszą nas nie tylko o pomoc doraźną, ale także o instruktaż w zakresie nowych, wdrożonych u nas metod terapii."2
Kolejne zmiany organizacyjne związane były z rozwojem działalności leczniczej i naukowo-badawczej Instytutu. Od roku 1974 Instytut funkcjonował pod nazwą Centrum Kształcenia Podyplomowego Wojskowej Akademii Medycznej. Przypadła mu rola wiodącego w wojsku ośrodka konsultacyjnego oraz podstawowej bazy do specjalizacji i rozwoju naukowego kadr medycznych, a także prowadzenie pracy badawczo-wdrożeniowej w ramach planu naukowego resortu MON. W strukturze Centrum wydzielono 4 Instytuty oraz szereg samodzielnych klinik, zakładów i pracowni.
Zakres tematyczny realizowanych przez CKP WAM badań naukowych związany był z jego działalnością leczniczą. O kierunkach podejmowanych badań pisał prof. Edward Waniewski w artykule z roku 1983: "Planowane prace mają charakter stosowany, bowiem ich główny celem jest stałe doskonalenie diagnostyki, leczenie i zapobieganie chorobom występującym w warunkach służby wojskowej. (...) Znaczna większość prac ma charakter opracowań kompleksowych, co stało się możliwe dzięki wykonywaniu ich przez robocze zespoły interdyscyplinarne, powoływane przez Radę Naukową dla poszczególnych grup tematycznych. Czternaście obecnie pracujących zespołów roboczych grupuje oprócz pracowników Centrum również członków zaproszonych z innych instytucji naukowych jako przedstawicieli nie reprezentowanych w Centrum specjalności."3
Zaprojektowano również i zaczęto stosować w praktyce (1980 r.) Informatyczny System Populacyjny (elektroniczną technikę obliczeniową ETO) dla izby przyjęć i patomorfologii. Rada Naukowa CKP WAM (45 członków) utrzymała uprawnienia samodzielnej Rady Wydziału.
W roku 1983, przy koordynującej roli dydaktyczno-naukowej CKP WAM, wydzielono z jego struktury Centralny Wojskowy Szpital Kliniczny. Obie Placówki, już po trzech latach funkcjonowania, ponownie połączono tworząc Centralny Szpital Kliniczny Wojskowej Akademii Medycznej, jedną z pięciu podstawowych jednostek organizacyjnych WAM. Rada Naukowa CSK WAM utrzymując uprawnienia Rady Wydziału, była nie tylko organem doradczym i opiniodawczym komendanta Szpitala, ale również komendanta WAM.
Od lat osiemdziesiątych prace naukowo-badawcze prowadzone w Centrum, w ramach działalności statutowej, związane były głównie z potrzebami wojskowej służby zdrowia, w tym służące rozwojowi naukowemu kadry oraz na rzecz gospodarki narodowej. Ogromnym osiągnięciem było zbadanie i opisanie przez prof. W. Jędrzejczaka wrodzonego, genetycznie uwarunkowanego niedoboru makrofagopoetyny u myszy z osteopetrozą. Była to pierwsza w świecie zidentyfikowana choroba braku cytokiny krwiotwórczej, a wyniki badań opublikowano w 1982 roku w "Journal of Experimental Medicine". We współpracy z zakładami Szpitala już w roku 1984 zakończono przygotowania do wdrożenia przeszczepiania szpiku u człowieka, a 28 listopada 1984 roku przeprowadzono z wynikiem pozytywnym pierwszy przeszczep szpiku. Był to drugi udany zabieg w tej jednostce chorobowej na świecie. W kolejnym roku wykonano (we współpracy z prof. Romą Rokicką-Milewską z AM w Warszawie), również pierwsze w Polsce, przeszczepienie autologicznego szpiku u dziewczynki chorej na ostrą białaczkę limfoblastyczną. Przez wiele lat CSK WAM był jedynym w Polsce ośrodkiem transplantacji szpiku kostnego.
Badania naukowe prowadzone w CSK WAM w ostatnim dziesięcioleciu XX w. koncentrowały się na medycynie eksperymentalnej, genetyce, intensyfikacji chemioterapii (techniki przeszczepiania komórek macierzystych krwi obwodowej), diagnostyce molekularnej i immunoterapii nowotworów. Prowadzono doświadczenia nad hodowlą makrofagów i ich potencjalnym zastosowaniem w leczeniu. Funkcjonowała pracownia hodowli komórkowych in vitro, pracownie biologii molekularnej i mikroskopowa. Stosowano nowatorską w skali kraju chirurgię laparoskopową i angioplastykę przezskórną tętnic nerkowych. Dokonano pierwszych w wojskowej służbie zdrowia przeszczepów nerek, wprowadzono do rutyny klinicznej kriochirurgiczne leczenie chorób układu żylnego, operacje bariatryczne, i wiele innych.
W kursach organizowanych w tym czasie w CSK WAM rocznie brało udział średnio od 700 do 800 osób.
Styczeń 1999 roku przyniósł, jak wiemy, zasadniczą zmianę w dotychczasowych zasadach funkcjonowania szpitali w Polsce. CSK WAM przemianowano na Centralny Szpital Kliniczny WAM z Polikliniką - Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, co nie pociągnęło za sobą zmiany jego zadań statutowych - pozostał wydziałem WAM, prowadzącym działalność naukowo-badawczą (realizowaną w ramach indywidualnych grantów Komitetu Badań Naukowych oraz na zlecenie ministra Obrony Narodowej) oraz kształcenie podyplomowe. Rada Naukowa, licząca 84 osoby, zachowała prawo nadawania stopni naukowych. Rozwój naukowy Szpitala był ściśle związany z rozbudową zaplecza diagnostyczno-leczniczego. Jedną z priorytetowych inwestycji w zakresie nowoczesnej diagnostyki było wyposażenie Nowej Pracowni Tomografii Komputerowej w aparat najnowszej generacji do precyzyjnej, nieinwazyjnej diagnostyki wszystkich narządów.
Rok 2002 to moment zasadniczej zmiany w osobowości prawnej Szpitala - w związku z reorganizacją wyższego szkolnictwa wojskowego nastąpiła likwidacja Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r o utworzeniu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (Dz. U. Nr 141, poz. 1184). O losach CSK WAM, pozostającego dotychczas w strukturach Akademii, zdecydowano Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 listopada 2002 r.:
"(...) Tworzy się jednostkę badawczo-rozwojową pod nazwą "Wojskowy Instytut Medyczny". Nadzór nad Instytutem sprawuje Minister Obrony Narodowej. (...) Instytut przejmuje prawa i obowiązki oraz należności i zobowiązania dotychczasowego Centralnego Szpitala Klinicznego Wojskowej Akademii Medycznej z Polikliniką Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej: (...) dotyczące projektów badawczych i celowych oraz inwestycji, realizowanych ze środków finansowych ustalonych w budżecie państwa na naukę."4
Wojskowy Instytut Medyczny dziś to centralny ośrodek kliniczny, dydaktyczny, konsultacyjny i naukowo-badawczy wojskowej służby zdrowia.
Realizacja zadań statutowych przez Wojskowy Instytut Medyczny ma istotny wpływ na poziom wojskowej służby zdrowia i zabezpieczenie medyczne Wojska Polskiego w dobie profesjonalizacji armii. W roku 2010 powołano w WIM Mazowieckie Centrum Urazowe, jako instytucję wiodącą w leczeniu obrażeń wielonarządowych, a w nim również, innowacyjny w skali kraju, Zespół Psychotraumatologiczny Kliniki Psychiatrii i Stresu Bojowego.
Realizowane są projekty badawcze finansowane ze środków krajowych i funduszy europejskich. W strukturze Instytutu funkcjonuje Centrum Kształcenia Podyplomowego dla personelu medycznego, także w dziedzinach uwzględniających specyfikę wojskowej służby zdrowia oraz Studia doktoranckie z zakresu medycyny. Duże inwestycje związane są ze skuteczną instalacją i implementacją nowych technologii w procesy kliniczne, naukowe i dydaktyczne. Telemedycyna, teleradiologia, informatyczne systemy wspomagania decyzji, zarządzania wiedzą są elementami wyróżniającymi Instytut na rynku nauki i ochrony zdrowia.
Rocznica jest okazją do przedstawienia historii naszej Instytucji i ludzi, którzy ją tworzyli. Do wybitnych osób związanych z placówką należą profesorowie: gen. bryg. prof. dr hab. med. Dymitr Aleksandrow, prof. dr hab. med. Wanda Wysznacka-Aleksandrow, płk prof. dr hab. med. Sylwester Czaplicki, płk prof. dr hab. Henryk Czarnecki, gen. bryg. prof. dr hab. med. Marian Garlicki, płk prof. dr hab. med. Piotr Kozłowski, płk prof. dr hab. med. Tadeusz Mika, płk prof. dr hab. med. Tadeusz Orłowski, płk prof. dr hab. med. Stanisław Pokrzywnicki, prof. dr hab. med. Stanisław Rudnicki, płk prof. dr hab. med. Zygmunt Ruszczewski, płk prof. dr hab. med. Franciszek Smolarek, prof. dr hab. med. Donat Tylman, płk prof. dr med. Władysław Zagórski i wielu innych.
Znaczna część specjalności medycznych rozwijała się tu od podstaw, niektóre rozwiązania były pionierskimi w Polsce i jednymi z pierwszych w Europie. W ciągu minionych lat powstały "szkoły medyczne" pod kierunkiem mistrzów, a ich uczniowie kontynuują "dzieło" w wielu placówkach medycznych w Kraju i poza jego granicami.
Wieloletnią działalność Instytutu podsumował Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski podczas inauguracji działalności Wojskowego Instytutu Medycznego w 2003 r.:
"'Szpital na Szaserów' to już jest instytucja sama w sobie i kojarzy się z wielkim dorobkiem nie tylko w środowisku wojskowym, ale dalece poza nim. Szpital na Szaserów w różnych swoich organizacyjnych formach był zawsze symbolem kompetencji i perfekcji w leczeniu, też pewnej szczególnej atmosfery życzliwości wobec pacjentów i ludzi. Tu pracują i pracowali wybitni specjaliści, tu zawsze spotkać można było znakomitą opiekę medyczną. (...) łatwo zauważyć, że historia szpitala to czas nieustannego rozwoju i modernizacji. Tu ciągle coś się działo. (...) Co prawda zmieniano nazwy szpitala i lokalizację, ale niezmiennie przez te wszystkie lata pozostały cele i ambicje, dzięki czemu - bez względu na strukturę czy nazwę - w szpitalu świadczono zawsze wysokiej jakości usługi medyczne oraz prowadzona była działalność naukowa i dydaktyczna zapisująca swoje miejsce w historii polskiej medycyny"5.

Danuta AUGUSTYNOWICZ
Aleksandra KAROLAK

Wojskowy instytut Medyczny



1 Ruszczewski Z. 2 Centralny Szpital Kliniczny WAM jako nowa placówka naukowa Wojskowej Służby Zdrowia, Lekarz Wojskowy 1964, nr 12, s. 879
2 Przemówienie gen. bryg. prof. dr hab. n. med. Dymitra Aleksandrowa, Materiały archiwalne, PF56/88 - 1969-1971, s. 6-9
3 Waniewski E: Piętnastoletnia (1967-1982) działalność naukowo-badawcza Centrum Kształcenia Podyplomowego Wojskowej Akademii Medycznej. Lekarz Wojskowy 1983, nr 5-6, s. 221-225
4 Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 listopada 2002 r. w sprawie utworzenia Wojskowego Instytutu Medycznego. Dz.U. z dnia 30 listopada 2002 r. (02.201.1699 z dn. 2002.12.10.). 5 Kwaśniewski Aleksander. Przemówienie [dostęp 5 czerwca 2014]. Dostępny w Internecie: http://www.prezydent.pl/archiwum/archiwum-aktualnosci/rok-2003/art,154,218,udzial-prezydenta-rp-w-inauguracji-dzialalnosci-wojskowego-instytutu-medycznego.html

"Skalpel" 2014/06 (listopad-grudzień) - pismo Wojskowej Izby Lekarskiej w Warszawie.
Wydawca: Wojskowa Izba Lekarska w Warszawie.
Dla członków izby lekarskiej bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004