Strona główna OIL

   


 
Profesorowie i wykładowcy Polskiego Wydziału Lekarskiego w Edynburgu (1941-1949)

Biada temu, kto pychą swoją wszystko mierzy
I dba tylko o siebie, i ku sobie garnie.
Pychę nędza odważy i w sądzie zadzierży,
A miłości kto nie miał schodzi z świata marnie.
Wincenty Pol

Szczęśliwym zbiegiem okoliczności wśród tysięcy żołnierzy polskich, którzy różnymi drogami dotarli do Szkocji, było wielu profesorów i docentów medycyny, dzięki którym mógł zostać zrealizowany postulat kształcenia nowego zastępu lekarzy dla potrzeb Wojska Polskiego.
W chwili otwarcia Polskiego Wydziału Lekarskiego (PWL) w dniu 24 lutego 1941 r. do nauczania przystąpili niżej wymienieni profesorowie, docenci i wykładowcy reprezentujący następujące dziedziny medycyny:

  • anatomia - mjr prof. dr med. Tadeusz Rogalski (1941-46);
  • histologia - por. doc. dr med. Marian Kostowiecki (1941-46);
  • fizyka - pchor. dr med. Bernard Czemplik (1941-44);
  • chemia - prof. Gay Frederick Marrian, por. doc. fil. Edmund Mystkowski (1941-45) i doc. dr fil. Tadeusz Mann (1941-45);
  • biologia i genetyka - doc. dr fil. Bronisław Śliżyński (1941-46);
  • fizjologia i patologia ogólna - kpt. prof. dr med. Jerzy Fegler (1941-47);
  • anatomia patologiczna - prof. dr Aleksander Drennan (1941-46);
  • bakteriologia - prof. dr med. Thomas Jones Mackie (1941-46);
  • farmakologia - prof. dr med. Włodzimierz Koskowski i dr med. Tadeusz Dekański (1941-46);
  • choroby wewnętrzne - prof. dr med. Leyhourne Stanley Patrick Davidson (1941-49), por. doc. dr med. Antoni Fidler, kpr. pchor. doc. dr Wiktor Tomaszewski (1941-49);
  • chirurgia - ppłk prof. dr med. Antoni Jurasz (1941-47), płk dr med. Tadeusz Sokołowski (1941-42), kpr. pchor. dr med. Roman Reithar (1941-48);
  • ginekologia i położnictwo - prof. dr med. Robert William Johnstone (1941-46), kpt. dr med. Czesław Uma (1941-49);
  • pediatria - prof. dr med. Charles McNeil (1941-47), por. dr med. Zdzisław Małkiewicz (1941-47);
  • neurologia i psychiatria - mjr prof. dr med. Jakub Rostowski (1941-49);
  • dermatologia i wenerologia - por. doc. dr med. Henryk Reiss (1941-47);
  • otolaryngologia - kpr. pchor. dr med. Jarosław Iwaszkiewicz (1941-47);
  • okulistyka - kpt. dr med. Jan Ruszkowski, w Edynburgu otrzymał godność profesora (1941-48);
  • medycyna sądowa - prof. dr med. Sydner A. Smith (1941-49);
  • rentgenologia - kpt. doc. dr med. Adam Elelctorowicz (1941-47), kpt. dr med. Jan Kochanowski (1941-42);
  • stomatologia - kpt. prof. dr med. Leon Lakner (1941-47).
W ciągu pierwszego roku istnienia PWL do Edynburga przybyli: mjr prof. dr med. Bruno Nowakowski (1941-46) - wykładowca higieny, prof. dr med. Adam Staszyński (1942-48) - wykładowca dermatologii i wenerologii, ppłk doc. dr med. Włodzimierz Missiuro (1942-46) - wykładowca fizjologii oraz doc. dr fil. Aleksander Jabłoński - wykładowca fizyki. W skład kadry naukowo-dydaktycznej PWL weszło 7 nauczycieli akademickich z Uniwersytetu Jagiellońskiego, 7 z Uniwersytetu Poznańskiego, po 6 z Uniwersytetu Lwowskiego i Warszawskiego, 1 z Uniwersytetu Wileńskiego, 10 nie było związanych z działalnością uniwersytecką przed wojną.
Po zakończeniu wojny w latach 1945-46 do Edynburga przybyło kilku wybitnych uczonych z Polski, aby nakłonić będących tam profesorów i absolwentów do powrotu do kraju. W roli "ambasadorów" w różnym czasie wystąpili: prof. dr med. Stefan Pieńkowski - fizyk i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, prof. dr med. Mieczysław Michałowicz - współtwórca nowoczesnej pediatrii, prof. dr med. Marian Grzybowski - znany dermatolog i wenerolog, wreszcie prof. dr med. Maksymilian Rutkowski - ceniony chirurg. Ich podróż do Szkocji nie była daremna. Niedługo po ich wizytach przybyło do kraju wielu naukowców PWL, obejmując kliniki m. in. w Poznaniu, Krakowie, Katowicach, Szczecinie i Gdańsku.
Najwybitniejszym przedstawicielem polskiego świata lekarskiego w Wielkiej Brytanii był niewątpliwie jeden z najwybitniejszych chirurgów polskich, ppłk prof. dr med. Antoni Tomasz Jurasz (1882-1961). Życiu i działalności tego wspaniałego lekarza i patrioty poświęciliśmy na łamach "Skalpela" (nr 1/2008) osobną publikację.

Asystentem prof. Jurasza i współorganizatorem Polskiego Wydziału Lekarskiego w Edynburgu był płk dr med. Tadeusz Sokołowski (1887-1965), absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. W roku 1913 uzyskał stopień doktora medycyny, a w latach 1914-1917 uczestniczył w walkach I Brygady Legionów Polskich. Po uzyskaniu niepodległości pełnił funkcję lekarza w różnych oddziałach liniowych Wojska Polskiego. W marcu 1921 r. rozpoczął pracę w II Klinice Chirurgicznej Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Radlińskiego. W latach 1930-1933 utworzył w Toruniu pierwszy w Polsce Ośrodek Specjalny Chirurgii Urazowej. Przeniesiony do Warszawy zorganizował Instytut Chirurgii Urazowej. Był współzałożycielem i redaktorem czasopisma "Chirurgia Polska". W 1939 r. wziął udział w kampanii wrześniowej. Po jej zakończeniu dotarł do Francji, gdzie pełnił funkcję ordynatora w Centre de Chirurgia Osseuse. W maju 1940 r. pracował wraz z grupą chirurgów na zapleczu frontu w Lotaryngii. Po przybyciu do Edynburga piastował stanowisko asystenta prof. Jurasza. Na początku 1942 r. w związku z zapotrzebowaniem lekarzy specjalistów odszedł do 2 Korpusu Polskiego na kierownika Oddziału Chirurgicznego Szpitala Wojskowego w Khanagin (Środkowy Wschód). W póĄniejszym okresie piastował podobne stanowiska w szpitalach wojskowych w El Kantarze w pobliżu Port Saidu oraz w Casamassima koło Bari. W tym ostatnim leczył rannych i chorych żołnierzy z bitwy pod Monte Cassino. Wówczas to operował osobiście 107 najcięższych przypadków postrzałowych uszkodzeń nerwów obwodowych.
W 1948 r., piastując stanowisko ordynatora oddziału chirurgicznego szpitala w Diddington (Anglia), decyduje się na powrót do Polski. W kraju natychmiast stanął na czele dużej Kliniki Akademii Medycznej w Szczecinie (180 łóżek). W roku 1949 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego Kliniką kierował 12 lat do chwili przejścia na emeryturę (1961 r.). Autor trzech monografii na temat: Elementów dynamicznych kończyn człowieka; Zasad leczenia urazów i złamań kończyn; Operacji w leczeniu złamań urazów kończyn. Pod jego kierunkiem doktoryzowało się i habilitowało wielu czołowych chirurgów Szczecińskiej Akademii Medycznej. Do końca życia był wojewódzkim konsultantem w chirurgii, człowiekiem powszechnie szanowanym ze względu na swoją przeszłość wojenną i znaczące dokonania dla rozwoju medycyny polskiej.

Kpt. prof. dr med. Leon Lakner (1884-1962), lekarz stomatolog.
W latach 1903-1907 odbył studia lekarsko-dentystyczne w Berlinie. Od 1908 r. podjął praktykę lekarską w Poznaniu. W okresie zaborów był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej oraz uczestnikiem powstania wielkopolskiego. Po zakończeniu walk podjął pracę jako lekarz Wojska Polskiego. W 1924 r. uzyskał stopień doktora medycyny. Następnie pracował w Klinice Chirurgicznej w Poznaniu pod kierunkiem prof. Jurasza oraz w Państwowym Instytucie Dentystycznym w Warszawie.
Od 1934 r. był wykładowcą i kierownikiem Polikliniki Stomatologicznej przy Uniwersytecie Poznańskim. W 1936 r. habilitował się. Podczas II wojny światowej w stopniu kapitana odbył kampanię polską i francuską, a następnie przedostał się do Anglii. Tu w latach 1941-1947 kierował zakładem stomatologii w PWL. Po powrocie. do kraju w 1947 r. objął kierownictwo Katedry Stomatologii oraz Studium Lekarsko-Dentystycznego w Poznaniu. W 1949 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego oraz stanowisko kierownika Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Opublikował 49 rozpraw. Głównie zajmował się etiologią, patogenezą, diagnostyką i terapią zakażeń jamy ustnej. W 1959 r. przeszedł w stan spoczynku. Zmarł 21 lipca 1962 r. w Poznaniu. Pozostawił po sobie pamięć dobrego lekarza, pedagoga i przyjaciela młodzieży.

Prof. dr med. Adam Franciszek Staszyński (1893-1973), absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W okresie I wojny światowej pracował w szpitalach Przemyśla i Krakowa. W 1919 r. doktoryzował się i przez siedem lat był asystentem w Klinice Dermatologicznej Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1927-1933 kierował pracownią bakteriologiczno-serologiczną Domu Wychowawczego im. ks. Boduena w Warszawie. W 1931 r. habilitował się z dermatologii, a w dwa lata później objął Katedrę Dermatologii na Uniwersytecie Poznańskim. W 1934 r. uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. W latach 1931-36 był naczelnym redaktorem "Przeglądu Dermatologicznego". W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. pracował w szpitalach wojskowych w Łodzi, Równem i Kopczyńcach. Do końca 1941 roku przebywał na terenie ZSRR. W latach 1942-1946 był kierownikiem Katedry Chorób Skórnych i Wenerycznych PWL w Edynburgu. W kwietniu 1946 r. prof. Staszyński był jednym z pierwszych, którzy zdecydowali się wrócić do kraju. Pomimo nieprzychylnej atmosfery wobec tych, którzy wyrażali chęć powrotu - od samego początku swoje miejsce widział tylko w Polsce. W kraju objął Katedrę Dermatologii Uniwersytetu Poznańskiego. Rozbudował ją i unowocześnił. W 1947 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. Wykształcił wielu polskich dermatologów; 20 doktoryzował, a 4 habilitował.
Był członkiem Polskiej Akademii Nauk. Opublikował ponad 60 rozpraw, głównie z zakresu serologii, histologii, alergologii i terapii kiły. Wniósł liczący się wkład do leczenia sulfonamidami, penicyliną chorób skórnych i wenerycznych. W 1963 r. przeszedł w stan spoczynku. Zmarł 2 kwietnia 1973 r. Jego prochy spoczęły na cmentarzu Janikowskim.

Mjr dr med. Czesław Meissner (1879-1950).
Medycynę studiował w Gryfii i Monachium, gdzie w 1904 r. uzyskał stopień doktora medycyny. Po studiach podjął praktykę lekarską w Poznaniu, prowadząc równolegle ożywioną działalność społeczno-polityczną. W czasie I wojny światowej był lekarzem w armii niemieckiej. Od października 1918 r. wszedł w skład Wydziału Wojskowego przy Centralnym Komitecie Obywatelskim w Poznaniu. Z ramienia Stronnictwa Demokratycznego-Narodowego został posłem na Sejm. Był założycielem PCK w Wielkopolsce oraz założycielem Związku Uczestników Powstania Wielkopolskiego. W 1939 r. jako major WP organizował w Lubleniu Wielkim koło Lwowa szpital wojskowy. Po przekroczeniu granicy węgierskiej pracował w szpitalu w Nogroad-Veroce. We Francji gen. Sikorski mianował go delegatem do spraw PCK. W czerwcu 1940 r. przeniósł się do Wielkiej Brytanii. Organizował w Szkocji Przychodnię Lekarską dla rodzin wojskowych oraz Dom Wypoczynkowy dla polskich żołnierzy. Pod jego kierunkiem w Edynburgu utworzono delegaturę Polskiego Czerwonego Krzyża. Do Poznania powrócił w lipcu 1946 r. i podjął pracę jako lekarz w Szpitalu im. Pawłowa. Zmarł 29.05.1950 r. w Poznaniu. Pochowany został na cmentarzu Sołackim.

Wśród profesorów PWL, którzy powrócili do kraju obejmując wakujące katedry znaleźli się ponadto:
  • doc. dr fil. Aleksander Jabłoński (1898-1980), wybitny polski fizyk, profesor Uniwersytetu Toruńskiego, członek PAN autor wielu prac naukowych z zakresu optyki atomowej i molekularnej;
  • ppłk doc. dr med. Włodzimierz Missiuro (1892-1967), wybitny lekarz fizjolog, profesor Akademii Medycznej, organizator i dyrektor Instytutu Kultury Fizycznej w Warszawie, autor licznych prac naukowych, głównie z fizjologii sportu, lotnictwa i pracy, m.in. fizjologii układu nerwowego i mięśni;
  • doc. dr med. Bolesław Skarżyński (1901-1963), wybitny lekarz biochemik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Medycznej w Krakowie, członek PAN, autor licznych prac naukowych z zakresu biochemii nowotworów, hormonów, enzymów, witamin, antywitamin, metabolizmu bakterii, hydrolizy skrobi, a także z historii medycyny;
  • dr med. Anastazy Laundau (1876-1957), wybitny internista, profesor Akademii Medycznej w Warszawie, członek PAN, jeden z pierwszych wprowadził do diagnostyki internistycznej badania biochemiczne. Był ponadto twórcą nowych metod leczniczych w chorobach wewnętrznych;
  • kpr. pchor. prof. med. Józef Japa - kierownik Katedry Chorób Wewnętrznych Śląskiej Akademii Medycznej;
  • mjr prof. dr med. Bruno Nowakowski - kierownik Katedry Higieny Ogólnej Śląskiej Akademii Medycznej;
  • mjr prof. dr med. Tadeusz Rogalski - były dziekan PWL w Edynburgu, kierownik Katedry Anatomii Akademii Medycznej w Krakowie;
  • prof. dr med. Józef Dalze - kierownik Katedry Farmakologii Akademii Medycznej w Poznaniu;
  • ppor. prof. dr chemii Lech Działoszyński - kierownik Katedry Biochemii, a następnie Fizjologii Zwierząt w Poznaniu;
  • laryngolog kpr. pchor. prof. dr med. Jarosław Iwaszkiewicz.

Wielu lekarzy Polskiego Wydziału Lekarskiego nie zdecydowało się na powrót do Ojczyzny. Na ich decyzji zaważyły niewątpliwie informacje o prześladowaniach stosowanych wobec oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w okresie stalinowskim. Wrastali więc w kraje tymczasowego osiedlenia, tęskniąc za krajem rodzinnym. Nigdy jednak nie wyrzekli się przynależności do narodu polskiego. Część z nich została w Szkocji jako pracownicy naukowi Uniwersytetu Edynburskiego. Byli wśród nich: doc. dr med. Wiktor Tomaszewski w Zakładzie Interny, doc. dr fil. Bronisław Śliżyński i jego żona dr fil. Helena Śliżyńska - w Zakładzie Genetyki, dr wet. Czesław Rayski w Zakładzie Zoologii. Dr med. Józef Goldberg, dr med. Wilhelm Lax podjęli w Szkocji praktykę lekarską. Fizjolog dr med. Jerzy Fegler przyjęty został do pracy w Instytucie w Cambridge, okulista prof. dr med. Jan Ruszkowski w Instytucie Medycznym w Londynie, doc. dr med. Adam Elektorowicz otrzymał stanowisko ordynatora szpitala w Szkocji, dr med. Zdzisław Malkiewicz stanowisko ordynatora Szpitala Pediatrycznego w Penley Hall pod Liverpool, dr med. Czesław Czekałowski w Zakładzie Bakteriologii w Leeds.
Inni ruszyli w daleki świat, m.in. doc. dr med. Antoni Fidler wyemigrował do Kanady i objął Katedrę Interny w Ottawie, doc. dr med. Marian Kosowiecki do Stanów Zjednoczonych do Katedry Anatomii w Filadelfii, dr med. Zbigniew Menschik do Katedry Anatomii w Waszyngtonie, dr med. Czesław Uhma do Nowej Szkocji w Kanadzie, gdzie objął Klinikę Ginekologiczną, dr med. Zbigniew Godłowski do Chicago, dr med. Roman Reithar do Nowej Zelandii, prof. dr med. Włodzimierz Koskowski do Egiptu (Aleksandria) do Katedry Farmakologii, dr med. Olgierd Lindan do Stanów Zjednoczonych, gdzie został profesorem Uniwersytetu w Cleveland w stanie Ohio.
Pomimo różnych przeciwności losu nauczyciele akademiccy PWL doskonale wykształcili liczny zastęp młodzieży polskiej. Wielu z nich zdobyło sławę w kraju i za granicą. Przez cały okres działalności Polskiego Wydziału Lekarskiego, a także w latach późniejszych profesorowie byli przykładem dla swoich wychowanków w zakresie umiłowania zawodu, jak również utrwalania dobrego imienia lekarza i Polaka.

doc. dr hab. Witold Lisowski
zdjęcia z archiwum autora

"Skalpel" 2008/03 (maj-czerwiec) - pismo Wojskowej Izby Lekarskiej w Warszawie.
Wydawca: Wojskowa Izba Lekarska w Warszawie.
Dla członków izby lekarskiej bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004  
Redaktor: serwis@wil.oil.org.pl  
Data utworzenia: 2008-05-06