Strona główna OIL

   


 
Stan obecny, propozycje naprawy i rozwoju stomatologii wojskowej

Referat ten wygłoszony był na Konferencji Zachód-Wschód, zorganizowanej przez Akademię Medyczną w Warszawie w dniach 18-20 maja 2006 r. przy udziale licznych, prominentnych przedstawicieli wielu ośrodków naukowych Niemiec i Polski.
W ramach tej Konferencji, sesji poświęconej medycynie wojskowej przewodniczyli prof. dr hab. J. Trykowski oraz Oberstarzt Dr med. dent. G. Schindler. Autor niżej zamieszczonego wystąpienia, płk w st. spocz. dr B. Barut, przez wiele lat zajmował kierownicze stanowiska w stomatologii wojskowej. Aktualnie jest wiceprzewodniczącym WIL, pełnił też odpowiedzialne funkcje w Naczelnej Izbie Lekarskiej.
Temat i treść niniejszej publikacji nic nie straciły na aktualności i odzwierciedlają poglądy Rady Lekarskiej Wojskowej Izby Lekarskiej i stomatologów wojskowych. Wprost przeciwnie - aktualnie w związku z nominacją płk. dr. med. Andrzeja Wiśniewskiego na stanowisko Szefa Inspektoratu Wojskowej Służby Zdrowia odżyły nadzieje, iż lecznictwo stomatologiczne oraz lekarze dentyści w mundurach i ich cywilne koleżanki i koledzy zatrudnieni w placówkach wojskowych odnajdą swe miejsce w strukturach wojskowej opieki medycznej z korzyścią nie tylko dla nich samych, ale w pierwszej kolejności dla ich podopiecznych i sił zbrojnych.

(red.)

Cel opracowania:

  • retrospektywne spojrzenie na sytuację stomatologii i lecznictwa stomatologicznego w wojsku;
  • rozważenie propozycji możliwych i koniecznych aktualnie działań jakie w tym względzie należałoby podjąć;
  • wykazanie warunków jakie musiałyby być spełnione.
Uwaga: Poglądy zawarte w opracowaniu nie wynikają z programu działania Zarządu Wojskowej Służby Zdrowia WP, lecz są owocem własnych doświadczeń i przemyśleń wielokrotnie dyskutowanych i uzgadnianych z reprezentantami środowiska wojskowych stomatologów. Znajdują one umocowanie w opiniach i uchwałach samorządu lekarskiego.

Aktualny stan organizacyjny stomatologii w wojsku oraz poziom opieki stomatologicznej jest wysoce niezadowalający, a może nawet krytyczny. Przyczyny ogólne:
  • zmiany systemu ochrony zdrowia w Polsce;
  • włączenie do systemu ubezpieczeniowego opieki zdrowotnej nad żołnierzami na ogólnie przyjętych zasadach, nieprzystających do warunków i potrzeb służby wojskowej;
  • niedofinansowanie ochrony zdrowia, w tym również żołnierzy;
  • wysokie niedoszacowanie kosztów świadczeń stomatologicznych pokrywanych ze środków publicznych przez NFZ oraz jego monopol na finansowanie tych świadczeń.
Przyczyny wewnętrzne:
  • poważne błędy organizacyjne w kształtowaniu struktur i powiązań organizacyjnych wojskowej służby zdrowia;
  • błędy w polityce kadrowej prowadzonej przez Departament Kadr MON;
  • dopuszczenie do likwidacji WAM i Instytutu Stomatologii;
  • brak w strukturach zarządzających wydzielonego pionu stomatologicznego (w WP nikt za stomatologię nie odpowiada);
  • niedostateczny nadzór służbowy i brak nadzoru społecznego nad funkcjonowaniem tzw. wojskowych SP ZOZ-ów;
  • całkowite ignorowanie opinii i licznych uwag środowiska zawodowego oraz samorządu lekarskiego.
Co utracono?
  • stomatologiczną centralną placówkę (Instytut Stomatologii) mającą ugruntowaną pozycję i renomę w stomatologii polskiej, która to prowadziła użyteczne dla wojska prace naukowe oraz kształcenie specjalizacyjne i doskonalące dentystów wojskowych;
  • upadają wiodące w wojsku przyszpitalne przychodnie stomatologiczne;
  • większość doświadczonych, solidnych specjalistów w różnych dziedzinach stomatologii;
  • zezwolono na dewastację i dekapitalizację sprzętu stomatologicznego;
  • zdecydowanie obniżył się zakres i poziom świadczeń stomatologicznych dla żołnierzy;
  • akredytację wojskowych placówek stomatologicznych do szkolenia oraz możliwości szkolenia specjalizacyjnego;
  • zatrudnieni w wojsku lekarze dentyści utracili perspektywy rozwoju i awansu zawodowego.
Drogi naprawy i warunki dodatkowe

Wieloletnie już doświadczenia potwierdzają, iż powszechny system ubezpieczenia zdrowotnego, którym objęci są żołnierze, nie odpowiada potrzebom wojska. Dotyczy to również opieki stomatologicznej. Jeśli Minister Obrony Narodowej, Sztab Generalny WP i dowódcy wojskowi różnych szczebli chcą mieć żołnierzy w możliwie jak najwyższym stopniu gotowości bojowej, zdolnych do realizacji określonych zadań, to muszą mieć wpływ na stan zdrowia żołnierzy. Będzie to możliwe o ile świadczenia medyczne dla żołnierzy będą odpowiednie do potrzeb, zarówno co do ich zakresu jak i jakości udzielanej pomocy medycznej. Wymaga to oczywiście ponadprzeciętnego zaopatrywania medycznego żołnierzy, przekraczającego nieraz zakres świadczeń wynikających z powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Możliwe jest to do osiągnięcia jedynie wtedy, gdy gestorem środków finansowych na ochronę zdrowia bezpośrednio z budżetu państwa będzie Minister ON, dysponujący równocześnie rozwiniętą w stosunku do potrzeb resortową służbą zdrowia.
Zaistnieją wówczas realne warunki - między innymi w lecznictwie stomatologicznym - do realizacji przez nasze wojsko w ramach zobowiązań sojuszniczych NATO STANAG-ów 2465 i 2466.

Należy zachować przy tym możliwość świadczenia pomocy medycznej przez wojskowe placówki lecznicze nie tylko żołnierzom i weteranom ale i innym grupom ludności, na zasadzie kontraktowania świadczeń przez ubezpieczycieli w ramach "wolnych mocy" leczniczych. Wynika to także z potrzeb szkolenia specjalistycznego.
Szczególnego znaczenia nabiera opieka stomatologiczna, bowiem zakres świadczeń gwarantowanych i refundowanych przez ubezpieczyciela jest niezwykle skromny, ograniczony do zabiegów podstawowych. Z roku na rok "koszyk świadczeń" ulega zawężaniu. Większość świadczeń stomatologicznych jest odpłatna.
Dzisiaj nie jest możliwe, aby żołnierze służby zasadniczej sami finansowali sobie świadczenia dentystyczne z wypłacanego żołdu, a i żołnierze zawodowi niektórych specjalności wojskowych z racji wysokich rygorów zdrowotnych wynikających ze specyfiki służby mogą mieć kłopoty ze sfinansowaniem kosztownego, niezbędnego leczenia. Należy domniemywać, iż aktualnie standardy odnoszące się do stanu uzębienia personelu wojskowego określanego STANAG-iem 2466, realizowane są jedynie w niewielkim odsetku. Upadek medycyny i higieny szkolnej, w tym likwidacja gabinetów dentystycznych w szkołach, niedostatek środków finansowych państwa na opiekę zdrowotną nad dziećmi i młodzieżą owocuje m. in. złym stanem uzębienia i higieny jamy ustnej u kandydatów do służby wojskowej. Taka sytuacja ma oczywiście wysoce negatywny wpływ na póĄniejszy przebieg i efektywność służby wojskowej żołnierzy.

Co należy zrobić?
  • dostosować przepisy i regulacje prawne do potrzeb ochrony zdrowia żołnierzy;
  • utworzyć w Inspektoracie Wojskowej Służby Zdrowia stanowisko koordynatora wojskowego lecznictwa stomatologicznego, jako organu opiniodawczego i doradczego Szefa Inspektoratu i komórek podległych;
  • określić stan etatowy kadr dentystycznych w stosunku do liczebności armii oraz zadań realizowanych zwłaszcza przez wojska operacyjne, z uwzględnieniem misji realizowanych poza granicami kraju;
  • uporządkować i opracować szczegółowe wymogi dotyczące zdrowia stomatologicznego dla żołnierzy w różnych rodzajach wojsk i adekwatnego do tego zakresu udzielanej pomocy leczniczej;
  • określić Ąródła naboru lekarzy dentystów do służby wojskowej;
  • określić standardy postępowania stomatologicznego oraz rodzaje niezbędnych materiałów i środków dentystycznych w placówkach wojskowych;
  • zagwarantować oficerom lekarzom dentystom uposażenie w wysokości co najmniej dorównującej dobrym zarobkom w cywilnej służbie zdrowia oraz stworzyć możliwości prawne do osiągania dodatkowych dochodów;
  • poprzez wielopłaszczyznowe działania reaktywować własny system kształcenia specjalizacyjnego i doskonalącego;
  • znowelizować przepisy o przydatności kandydatów do do służby wojskowej, z punktu widzenia stanu zdrowia szczęk, zębów i jamy ustnej, jak również dotyczące orzekania o doznanych uszczerbkach na zdrowiu w związku ze służbą wojskową.
Zadania i priorytety stomatologii wojskowej:
  1. Leczenie w przypadkach nagłych i bólu.
  2. Przeglądy i badania stomatologiczne dla celów leczniczych, profilaktycznych i orzeczniczych.
  3. Leczenie chirurgiczne.
  4. Postępowanie profilaktyczne.
  5. Leczenie periodontologiczne.
  6. Zabiegi stomatologiczne z zakresu stomatologii zachowawczej.
Wymogi dla lekarza dentysty w wojsku:
  • dobra wiedza i umiejętności z zakresu stomatologii ogólnej;
  • umiejętność udzielania pierwszej pomocy lekarskiej i w stanach naglących;
  • wiedza i umiejętności z zakresu chirurgii stomatologicznej, stomatologii zachowawczej i periodontologii.
Oficerowie - lekarze dentyści powinni obowiązkowo odbyć szkolenie wynikające z programu zawartego w STANAG-u 2465.
W dalszej kolejności przydatne może być przygotowanie specjalistyczne z zakresu protetyki, chirurgii szczękowej, terapii funkcjonalnej narządu żucia i ortodoncji - głównie w przychodniach specjalistycznych.

Kto ma pracować w wojsku i na rzecz wojska?
  1. Lekarze dentyści - żołnierze zawodowi.
  2. Lekarze dentyści - żołnierze służby kontraktowej.
  3. Lekarze dentyści zatrudnieni na etatach cywilnych.
  4. Lecznice prywatne i inne w oparciu o długo i krótkoterminowe kontrakty dwustronne na kompleksową opiekę zapobiegawczo-leczniczą zawarte pomiędzy MON a tymi placówkami.
Gdzie mają pracować?
  1. Żołnierze zawodowi na kierowniczych stanowiskach w przychodni centralnej i przychodniach specjalistycznych oraz w operacyjnych jednostkach mobilnych.
  2. Żołnierze służby kontraktowej w przychodni centralnej, przychodniach specjalistycznych i w jednostkach operacyjnych.
  3. Lekarze na etatach cywilnych jako uzupełnienie etatu w przychodniach centralnej, specjalistycznych oraz jednostkach wojskowych zaplecza i stacjonarnych.
Proponowana struktura organizacyjna stomatologii wojskowej:
  1. Centralna Wojskowa Przychodnia Stomatologiczna - jako samodzielny SP ZOZ lub organizacyjnie związana z WIM, ale z pełną autonomią finansową.
  2. 3-4 Regionalne Wojskowe Specjalistyczne Przychodnie Stomatologiczne (w tym lotnicza) - jako samodzielne lub filie Przychodni Centralnej.
  3. Gabinety dentystyczne w jednostkach wojskowych.
    W wojskach operacyjnych mobilnych z obsadą lekarską żołnierzy zawodowych lub kontraktowych - 2 etaty. W jednostkach stacjonarnych tyłowych - gabinety 1-etatowe z lekarzem cywilnym.
  4. W skali WP przynajmniej jeden Kliniczny Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, ewentualnie dwa pododdziały w terenie (Poza leczeniem specjalistycznym i specjalizacjami realizacja programu dydaktycznego STANAG-u 2465).
Główne zadania dla Centralnej Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Stomatologicznej:
  • udzielanie specjalistycznej pomocy stomatologicznej;
  • prowadzenie szkolenia podyplomowego, specjalizacyjnego i doskonalącego dla lekarzy zatrudnionych w wojsku;
  • prowadzenie prac naukowych i obserwacji użytecznych dla wojska;
  • specjalistyczny nadzór fachowy nad placówkami terenowymi;
  • prowadzenie staży adaptacyjnych wprowadzających kandydatów na żołnierzy służby kontraktowej, wydawanie opinii o ich przydatności;
  • wydawanie opinii i ocen przydatności sprzętu i materiałów do warunków służby wojskowej;
  • w przypadkach wątpliwych badania orzecznicze oceniające przydatność do służby wojskowej oraz ekspertyzy przy roszczeniach odszkodowawczych;
  • reprezentowanie interesów wojska i stomatologii wojskowej wobec agend i instytucji stomatologii cywilnej.
Podsumowanie
  1. Żołnierze, a być może również weterani, powinni być zaopatrywani stomatologicznie w systemie nie ubezpieczeniowym, na ogólnych zasadach lecz budżetowym, a gestorem środków finansowych na opiekę medyczną dla żołnierzy powinien być Minister ON i jego agendy.
  2. Takie rozwiązanie da możliwość dostosowania zakresu świadczeń medycznych do wymogów służby wojskowej i konkretnych potrzeb poszczególnych specjalności wojskowych.
  3. Podstawą opieki stomatologicznej w wojsku powinien być własny pion stomatologii wojskowej.
  4. Wzorem wiodących armii NATO organizacja lecznictwa stomatologicznego, zarządzanie, doskonalenie i szkolenie powinno być w gestii wydzielonego pionu stomatologicznego, a opinia specjalistów nie może być pomijana.
  5. Wszystkie te okoliczności powinny sprzyjać realizacji przez naszą armię stomatologicznych standardów NATO, wyrażonych w STANAG-ach 2465 i 2466.

Bogdan BARUT

"Skalpel" 2007/05 (wrzesień-październik) - pismo Wojskowej Izby Lekarskiej w Warszawie.
Wydawca: Wojskowa Izba Lekarska w Warszawie.
Dla członków izby lekarskiej bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004-2020