Strona główna OIL

   


 
Przepisy prawa w zawodzie lekarza w okresie II RP

Przepisy prawa w zawodzie lekarza w okresie II Rzeczypospolitej Polskiej
Autorzy pracy opisują system i zagadnienia prawne związane z wykonywaniem zawodu lekarza i prowadzeniem praktyki lekarskiej w okresie XX-lecia międzywojennego na terenie Polski. Zły stan zdrowia ludności kraju wyniszczonego rozbiorami wymagał podjęcia zdecydowanego działania w zakresie szeroko pojętej opieki medycznej. Ustawodawstwo oparte było w głównej mierze o Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 roku. Dokonano przeglądu odpowiednich ustaw i rozporządzeń oraz piśmiennictwa krajowego. Autorzy koncentrowali się w szczególności na przepisach dotyczących uzyskiwania prawa wykonywania zawodu lekarza i ustawach regulujących działalność w gabinetach lekarskich. Opisano prawa i obowiązki lekarzy, a także rezolucje prawne wynikające z obowiązującego prawa sanitarnego w zakresie utraty prawa wykonywania zawodu lekarza i prowadzenia praktyki lekarskiej. W pracy przedstawiono również zagadnienia związane z kształceniem kadr medycznych oraz zależności pomiędzy pracodawcami a pracownikami w zakładach opieki zdrowotnej. Ze szczególną uwagą analizowano przepisy regulujące zasady reklamowania usług medycznych i prowadzenie przez lekarzy działalności informacyjnej. Uwzględniono artykuły prawne zakazujące wprowadzania potencjalnych pacjentów w błąd, zarówno co do procedur diagnostycznych, jak i terapeutycznych. Z uwagi na liczne przypadki nadużyć i omijania obowiązujących przepisów, jasne i czytelne rozwiązania prawne miały kluczowe znaczenie dla systemu opieki zdrowotnej w nowo odrodzonym państwie polskim, dla którego zwalczanie patologii w środowisku lekarskim było jednym z priorytetów.
Słowa kluczowe: system prawny, ustawa, rozporządzenie, służba zdrowia

Legal regulations in a profession of a doctor in II Republic of Poland
The authors of the publication describe legal system and problems connected with practicing in a profession of a doctor in the twentieth of midwar in II Republic of Poland. Bad health condition of the population in the country exhausted with dividing, demanded purposeful acting in filed of widely understood health service. Legislation was based mainly on Ordinance of the President of Poland from 25th of September 1932. Proper acts and ordinances, as well as Polish publications have been reviewed. Authors have concentrated in particular on regulations applied obtaining right of practicing in profession of a doctor and legal acts regulating activity in consulting rooms. Doctors' rights and obligations have been described, as well as legal resolutions following obligatory sanitary law in field of loss the right of practicing in a profession of a doctor and running a consulting room. In this study also problems connected with education of medical staff have been performed, as well as the relationships between employers and employees in institutions of health service. With particular consideration the rules of promoting a medical services and running an information activity by doctors have been analyzed. Legal acts forbidding the misguiding potential patients about either diagnostic or therapeutic procedures were applied. Taking into consideration many cases of abuses and avoiding obligatory rules, clear and readable legal regulations had key meaning for health care system in new reborn Polish state, for which struggling the pathology in medical society was one out of priority.
Key words: legal system, legal act, ordinance, health service


Dwadzieścia lat pracy organów ustawodawczych w okresie międzywojennym zaowocowało przyjęciem bardzo nowoczesnych, często nowatorskich w skali europejskiej rozwiązań prawnych w dziedzinie szeroko pojętego zdrowia publicznego. Uregulowano wszystkie ważniejsze zagadnienia i problemy w dziedzinie zdrowotności publicznej, prawo o zawodach medycznych, prawo o zakładach opieki zdrowotnej i prawo o aptekach i lekach. Zmianom uległa również administracja i organizacja zdrowia publicznego, a także ubezpieczenia chorobowe [1].
Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 r. nadano prawne ramy wykonywaniu praktyki lekarskiej, warunkom uzyskania tytułu lekarza, a także opisano sytuacje, w których dochodziło do utraty prawa wykonywania praktyki lekarskiej oraz obowiązki i odpowiedzialność karną związaną z wykonywanym zawodem [1, 2]. Rozporządzenie to zastępowało Ustawę o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Państwie Polskim z dnia 2 grudnia 1921 roku [3]. Późniejsze zmiany wprowadziła jeszcze Ustawa o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o wykonywaniu praktyki lekarskiej z dnia 30 lipca 1938 roku [4]. W zasadniczej części postanowienia nowego rozporządzenia nie odbiegały od artykułów ustawy. Nowelizacji podlegały głownie przepisy dotyczące udzielania tymczasowych pozwoleń na wykonywanie zawodu lekarza. Te i inne zmiany omówiono w dalszej części publikacji.
Nowe rozporządzenie nie naruszało dotychczasowych przepisów dotyczących wykonywania praktyki lekarskiej w regionach przygranicznych. Nadal obowiązujące akty prawne zawarte między Rzeczypospolitą a państwami ościennymi stanowiły gwarancję wzajemnego porozumienia przy przekraczaniu granicy związanym z wykonywaniem zawodu przez lekarzy i położne. W szczególności obustronne zobowiązania realizowane były w oparciu o umowę między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Czesko-Słowacka, podpisaną w Warszawie dnia 23 września 1922 roku, ustalającą warunki wykonywania zawodu lekarza i położnej w strefie pogranicznej, a ponadto zawodu lekarskiego w miejscowościach kąpielowych w czasie sezonu [5], konwencję między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czesko-Słowacką o ułatwieniach w małym ruchu granicznym podpisaną w Pradze w dniu 30 maja 1925 roku [6], konwencję między Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Rumunii, traktującą o ułatwieniach w małym ruchu granicznym, podpisaną w Warszawie w dniu 7 grudnia 1929 roku [7], umowę między Rzeczpospolitą Polską a Rzeszą Niemiecką, dotyczącą ułatwień w małym ruchu granicznym, sygnowaną w Warszawie dnia 22 grudnia 1931 roku [8], a także Polsko-Niemiecką Konwencję Górnośląską z dnia 15 maja 1922 roku, podpisaną w Genewie [9].
Na mocy rozporządzenia przez praktykę lekarską rozumiano wykonywanie czynności, polegających na rozpoznawaniu chorób, leczeniu chorych, zapobieganiu szerzenia się chorób oraz na wydawaniu orzeczeń lekarskich. Równocześnie prawa do używania tytułu "lekarz" nabywały wyłącznie osoby posiadające prawo wykonywania praktyki lekarskiej, a tytułu "doktora wszechnauk lekarskich" osoby, które uzyskały dyplom lekarski przed dniem 30 czerwca 1930 r. Jednocześnie używanie tytułów nie uznanych w państwie polskim, a mogących wywoływać błędne mniemanie o szczególnym uprawnieniu do wykonywania praktyki lekarskiej było wzbronione. Ponadto prawa wykonywania praktyki lekarskiej nie mogły uzyskać osoby, które były pozbawione własnej woli z powodu choroby psychicznej - przez czas trwania ubezwłasnowolnienia albo na mocy wyroku sądowego były pozbawione praw publicznych i obywatelskich praw honorowych - do chwili odzyskania tych praw. Osoby winne wykonywania praktyki lekarskiej wbrew powyższym przepisom podlegały karze aresztu do trzech miesięcy i grzywny do 3000 złotych lub jednej z tych kar, o ile kodeks nie przewidywał kary surowszej. W razie niemożności ściągnięcia grzywny, sąd orzekał karę aresztu zastępczego, jednak nie dłużej niż 4 tygodnie.
Prawo stałego wykonywania praktyki lekarskiej przysługiwało obywatelom państwa polskiego, posiadającym dyplom lekarski, wydany lub uznany przez jeden z wydziałów lekarskich uniwersytetów w Rzeczypospolitej, zapisanym na listę członków izby lekarskiej i po odbyciu jednorocznej praktyki szpitalnej po uzyskaniu dyplomu lekarskiego. Jednocześnie za równoznaczne z dyplomami lekarskimi wydanymi lub uznanymi przez uniwersytety polskie uważano dyplom doktora wszechnauk lekarskich, wydany lub uznany przez uniwersytety byłego cesarstwa austrowęgierskiego przed dniem 1 listopada 1918 r., dyplom uprawniający do wykonywania praktyki lekarskiej na terytorium Rzeszy Niemieckiej i wydany przed dniem 27 grudnia 1918 r., dyplom doktora medycyny lub lekarza, wydany lub uznany przez uniwersytety byłego cesarstwa rosyjskiego przed dniem 27 listopada 1917 r. oraz dyplom zagraniczny, uprawniający do wykonywania praktyki lekarskiej na zasadzie zezwolenia, udzielonego przez Tymczasową Radę Stanu Królestwa Polskiego [2].
Zasady, według których osoby pragnące wykonywać zawód lekarza winny odbyć praktykę szpitalną określał w drodze rozporządzenia Minister Opieki Społecznej, a w przypadku lekarzy wojskowych - w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych. Z okresu jednorocznej praktyki szpitalnej każdy lekarz zobowiązany był odbyć co najmniej 9 miesięcy w klinikach uniwersyteckich, szpitalach wojskowych lub zakładach leczniczych, uznanych przez Ministra Opieki Społecznej za nadające się do odbywania w nich praktyki szpitalnej, na oddziałach chorób wewnętrznych, chirurgicznych oraz położniczych, po trzy miesiące na każdym z tych oddziałów. Przez pozostałe trzy miesiące lekarz mógł praktykować w wymienionych wyżej zakładach leczniczych czy klinikach na tych samych lub innych oddziałach. Alternatywą była praca w uniwersyteckich zakładach higieny, medycyny sądowej lub innych, państwowych zakładach higieny, zakładach medycyny zapobiegawczej, w centralnym instytucie i studiach wychowania fizycznego lub w innych zakładach, uznanych przez Ministra Opieki Społecznej za nadające się do odbywania w nich praktyki szpitalnej. Ponadto każdy lekarz obowiązany był w czasie odbywania praktyki szpitalnej przejść przeszkolenie w zakresie ratownictwa i obrony przeciwgazowej na kursach organizowanych przez Ministra Spraw Wojskowych lub uznanych za nadające się do tego celu przez Ministra Opieki Społecznej. Okres czasu, w ciągu którego lekarz zobowiązany był odbyć jednoroczną praktykę szpitalną, nie mógł przekraczać trzech lat [10]. Mając na uwadze, iż obowiązek ten, zastrzeżony ustawowo, a podyktowany względami bezpieczeństwa i zdrowia publicznego dotknąłby niewątpliwie materialnie zwłaszcza młodych lekarzy, Minister Spraw Wewnętrznych wystąpił z apelem do Komisarza Rządu i wojewodów o udzielenie pomocy stażystom. W myśl pisma okólnego szpitale zatrudniające praktykantów i odnoszące z tego korzyść finansową miały przy układaniu preliminarzy budżetowych uwzględnić pewne kwoty na wynagrodzenie praktykantów lekarzy, lub też zabezpieczyły im przynajmniej mieszkanie i utrzymanie [11]. Dodatkowo każdy lekarz wykonujący praktykę lekarską, który nie ukończył 35 roku życia mógł być powołany do publicznej służby zdrowia w razie epidemii. Było to podyktowane poważnym problemem, jaki stanowiły choroby zakaĄne dla ówczesnej służby zdrowia i ich duży udział w zapadalności ogólnej społeczeństwa [2]. Ponadto, ze względu na duże dysproporcje w liczbie mieszkańców przypadających na jednego lekarza w województwach wschodnich i centralnych, w myśl nowelizacji ustawy z dnia 30 lipca 1930 roku prawo stałego wykonywania praktyki lekarskiej przysługiwało osobom, które przez dwa lata zamieszkiwały i wykonywały praktykę lekarską w gminach wiejskich lub miastach liczących poniżej 5000 mieszkańców [4].
Oprócz stałego prawa wykonywania praktyki lekarskiej możliwe było uzyskanie prawa czasowego. Uprawnione do tego były osoby powołane przez władze państwowe z zagranicy na profesorów wydziałów lekarskich uniwersytetów polskich, niemające uprawnień do wykonywania zawodu lekarza w Polsce, ale posiadające uprawnienia do wykonywania praktyki lekarskiej w innych państwach, na czas przez jaki pozostają na swych stanowiskach uniwersyteckich, uniwersyteckich uzdrowiskach polskich, osoby posiadające obce obywatelstwo i uprawnione do wykonywania praktyki lekarskiej w swoim państwie - pod warunkiem wzajemności oraz osoby, które wskutek poślubienia cudzoziemca utraciły obywatelstwo polskie, a posiadają wszystkie inne warunki do wykonywania praktyki lekarskiej w rozumieniu wyżej wymienionego rozporządzenia. Obecne zasady zmieniały postanowienia ustawy o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Państwie Polskim w zakresie udzielania tymczasowych pozwoleń na wykonywanie zawodu lekarza. Dotychczasowe przepisy zezwalały na udzielanie tymczasowych pozwoleń w wypadkach, gdy osoba ubiegająca się o to prawo na terenie Państwa Polskiego dołożyła wszelkich starań w celu usunięcia braków formalnych stojących na przeszkodzie do uzyskania pozwolenia na wykonywanie praktyki lekarskiej. Zbyt ogólne i liberalne sformułowania prawne były przyczyną licznych nadużyć. Toteż rozporządzenie nowelizujące ustawę o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Państwie Polskim z dnia 2 grudnia 1921 roku w sposób jednoznaczny precyzowało warunki uzyskania tymczasowego prawa wykonywania zawodu lekarza, nakładając na petentów obowiązek przedłożenia poświadczenia obywatelstwa polskiego, dowodów pośrednich mogących stwierdzić posiadanie stopnia lekarskiego (zaświadczenia kolegów, nominacje etc.) oraz zaświadczenia MSZ o wydaniu w trybie administracyjnym duplikatu dyplomu lekarskiego [12]. Ponadto w czasie wojny Minister Spraw Wojskowych, a na obszarze wojennym Naczelny Wódz w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej mógł dopuścić do pełnienia czynności lekarskich w szpitalach i innych instytucjach wojskowych osoby niebędące obywatelami państwa polskiego, które mają prawo wykonywania praktyki lekarskiej w innych państwach na mocy otrzymanych lub uznanych tam dyplomów lekarskich. W czasie epidemii lub w przypadkach innych klęsk elementarnych powyższe uprawnienia przysługiwały Ministrowi Opieki Społecznej [2].
Spośród licznych zobowiązań spoczywających na lekarzu szczególny nacisk kładziono na przestrzeganie zasad etyki, godne zachowanie i sumienne wykonywanie powierzonych obowiązków zawodowych. Lekarz miał prawo dokonywać zabiegów operacyjnych tylko za uprzednią zgodą chorego lub jego prawnego zastępcy, wypowiedzianą wobec przynajmniej jednego świadka bądĄ stwierdzoną na piśmie [2, 10]. Wyjątek stanowiły przypadki bezpośredniego zagrożenia życia, a zabieg operacyjny dokonywany był poza obrębem zakładu leczniczego. Zabiegi aborcji były dokonywane jedynie po uprzednim oświadczeniu prokuratora, stwierdzającym uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała wskutek przestępstwa, a w przypadku zagrożenia życia ciężarnej po złożeniu zaświadczenia przez dwóch lekarzy o konieczności wykonania aborcji ze względu na zdrowie kobiety ciężarnej. Ponadto z wykonywaniem praktyki lekarskiej nie wolno było łączyć zajęć nielicujących z etyką lub powagą zawodu lekarza. Lekarz zobowiązany był do zachowania tajemnicy lekarskiej. Wyjątek od powyższego stanowiły sytuacje, gdy lekarz był winny z mocy przepisów prawnych donosić władzom o zachorowaniach, czy też występował w roli biegłego sądowego albo przeprowadzał badanie zarządzone przez uprawnione do tego władze. Mógł również ujawnić tajemnicę lekarską w przypadkach, w których leczony lub jego prawny zastępca wyrazili na to zgodę, powierzający lekarzowi tajemnicę był ubezwłasnowolniony, o ile lekarz nie dostrzeże krzywdy chorego w przypadku ujawnienia tajemnicy oraz w sytuacjach, w których zachowanie tajemnicy lekarskiej mogło powodować istotne zagrożenie dla życia i zdrowia leczonego lub otoczenia [13].
Poza obowiązkiem informowania władz o zachorowaniach, który z mocy obowiązujących przepisów nie był naruszeniem tajemnicy lekarskiej, ustawą z 1919 roku w przedmiocie zwalczania chorób zakaĄnych oraz innych chorób występujących nagminnie wprowadzony został obowiązek ich rejestracji. Prowadzeniem rejestru chorób zakaĄnych i chorób zawodowych zajmował się lekarz powiatowy. Przypadki tych ostatnich mieli obowiązek zgłaszać wszyscy lekarze udzielający porady. Ponadto do zadań i kompetencji lekarza powiatowego należał nadzór nad prawidłowością i wykonaniem szczepień przeciwko ospie, cholerze, durowi brzusznemu, durowi rzekomemu, płonicy, błonicy i malarii. Lekarz powiatowy na mocy odpowiednich rozporządzeń Prezydenta z 1927 i 1928 roku pozostawał w ścisłym kontakcie z lekarzami inspekcji pracy. Sprawowali oni nadzór nad badaniami okresowymi, które zostały wprowadzone we wszystkich zakładach pracy, w których warunki pracy mogły narażać stan zdrowia zatrudnionych w nich osób [1]. Dodatkowo lekarz winien w myśl przepisów udzielić pomocy lekarskiej w każdym przypadku grożącym choremu utratą życia lub zdrowia. Za odmówienie pomocy lekarskiej oraz naruszenie innych określonych prawem sanitarnym przepisów groziło pociągnięcie do odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej oraz utrata prawa wykonywania praktyki lekarskiej.
Utrata prawa wykonywania praktyki lekarskiej na czas stały lub określony mogła nastąpić w dwojaki sposób: na mocy samego prawa albo orzeczeniem sądu powszechnego, wojskowego czy dyscyplinarnego izby lekarskiej.
W pierwszym przypadku do cofnięcia prawa do wykonywania praktyki lekarskiej dochodziło w razie ubezwłasnowolnienia z powodu choroby psychicznej - na czas trwania ubezwłasnowolnienia. W sytuacji, gdy z powodu choroby psychicznej lekarza wykonywanie przez niego praktyki lekarskiej mogło zagrażać oczywistym niebezpieczeństwem życiu lub zdrowiu osób leczonych, wojewoda był władny zawiesić go w prawie wykonywania praktyki lekarskiej na czas trwania choroby. Podstawą zawieszenia było orzeczenie komisji lekarskiej. Kolejnym powodem cofnięcia prawa do wykonywania praktyki była utrata obywatelstwa polskiego z wyjątkiem przypadku zawarcia małżeństwa z cudzoziemcem [2].
Członkowie izb lekarskich za naruszenie swych obowiązków i nieprzestrzeganie zasad etyki podlegali odpowiedzialności dyscyplinarnej z założeniem, że postępowanie dyscyplinarne toczyło się niezależnie od wdrożenia innego rodzaju postępowania z powodu tego samego przewinienia [14]. Wśród kar dyscyplinarnych znajdowały się upomnienie, nagana, zawieszenie w prawach członka izby na ściśle określony czas i skreślenie z listy członków izby lekarskiej. Kary nałożone przez sąd dyscyplinarny można było obostrzyć przez ogłoszenie ich w dzienniku urzędowym na koszt skazanych, bądĄ też przez nałożenie grzywny do 500 zł. Grzywny były przeznaczone na fundusz poprawy bytu rodzin, pozostałych po zmarłych członkach izby. Kara nagany pociągała za sobą utratę prawa wybieralności przy najbliższych wyborach do izby lekarskiej. Kara zawieszenia w prawach członka izby skutkowała utratą prawa wykonywania praktyki lekarskiej w Państwie Polskim na czas zawieszenia oraz utratę prawa wybieralności i wybierania na okres zawieszenia oraz na przeciąg dalszych pięciu lat; nie powodowała natomiast utraty uprawnień, nabytych wskutek należenia lekarza do instytucji ubezpieczeniowych na wypadek śmierci. Skreślenie z listy członków izby lekarskiej pociągało za sobą utratę prawa wykonywania praktyki lekarskiej oraz wszelkich praw, wynikających z należenia do izby lekarskiej [15]. Stanowiło tym samym śmierć zawodową lekarza.
Do orzekania w sprawach dyscyplinarnych powołane były: jako pierwsza instancja - sądy dyscyplinarne okręgowych izb lekarskich, złożone z 12-18 członków, wybieranych przez rady tych izb; jako instancja odwoławcza - sąd dyscyplinarny Naczelnej Izby Lekarskiej, złożony z 9 członków wybranych przez walne zebranie tej izby, 5 członków mianowanych spośród lekarzy przez Ministra Opieki Społecznej, który sprawował zwierzchni nadzór nad NIL i 4 członków mianowanych przez Ministra Sprawiedliwości spośród sędziów [15]. Zdaniem doktor Zofii Garlickiej, członka Warszawsko-Białostockiej Izby Lekarskiej, sądy izb lekarskich były powołane po to, aby walczyć z rzucającymi się w oczy usterkami etycznymi stanu lekarskiego i aby w ten sposób podnosić poziom etyczny tej części społeczeństwa [16, 17].
Obwiniony lekarz miał prawo obrania sobie obrońcy spośród lekarzy. Jeżeli nie miał obrońcy z wyboru, prezes sądu wyznaczał na jego prośbę obrońcę z urzędu spośród lekarzy będących członkami tej izby, w której toczy się postępowanie w I-ej instancji. Przed wydaniem jakiegokolwiek orzeczenia sąd dyscyplinarny był zobowiązany wysłuchać wniosków rzecznika dyscyplinarnego, który z ramienia zarządu izby lekarskiej stał na straży etyki, godności i sumienności zawodowej stanu lekarskiego [14]. Jednocześnie wszelkie spory między lekarzami oraz spory lekarzy z pacjentami za pisemną zgodą stron mogły być przekazane do rozstrzygnięcia sądowi dyscyplinarnemu izby jako sądowi polubownemu [15].
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia Publicznego z dnia 15 marca 1922 roku zostały powołane do życia okręgowe izby lekarskie: warszawsko-białostocka, łódzka, krakowska, poznańsko-pomorska, lwowska i lubelska [18] oraz rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 grudnia 1925 roku wileńsko-nowogródzka izba lekarska [19].
Również ustawa z 1921 roku o ustroju i zakresie działania izb lekarskich, następnie znowelizowana w 1934 roku utrzymywała dotychczasową strukturę izb oraz przyznawała samorządowi lekarskiemu szeroki zakres kompetencji [1, 15, 17, 20]. Jego zadaniem było współ-działanie z władzami rządowymi i samorządowymi w sprawach zdrowia publicznego, krzewienie i strzeżenie zasad deontologii, godności i sumienności zawodu lekarskiego, sprawowanie nadzoru nad praktyką lekarską, sprawowanie sądownictwa dyscyplinarnego i polubownego dla lekarzy, działalność socjalna w postaci prowadzenia kas oszczędnościowo-pożyczkowych i zapomogowych, popieranie instytucji naukowych i społecznych, reprezentowanie zawodu lekarskiego i obrona jego interesów, inicjowanie tworzenia i akceptowanie zbiorów zasad postępowania lekarskiego, a także wydawanie "Dziennika Urzędowego Izb Lekarskich", zawierającego między innymi akty prawne i deontologiczne obowiązujące praktykujących lekarzy [17, 21].
Nieco odmienna była sytuacja lekarzy dentystów praktykujących na terenie byłych zaborów. W myśl obowiązujących przepisów do wykonywania praktyki lekarsko-dentystycznej upoważnione były osoby, które posiadały dyplomy wydane przez uniwersytety byłego cesarstwa rosyjskiego przed dniem 27 listopada 1917 r., lekarze-dentyści, którzy uzyskali aprobatę, uprawniającą do wykonywania zawodu w państwie niemieckim przed dniem 27 grudnia 1918 r., osoby posiadające aprobatę na stopień lekarza-dentysty, wydaną przez komisję egzaminacyjną na lekarzy dentystów w byłym Generał-Gubernatorstwie warszawskim w latach 1915, 1917 i 1918, osoby posiadające świadectwa z ukończenia szkół lekarsko-dentystycznych, znajdujących się na obszarze byłego Cesarstwa Rosyjskiego, o ile zgłosiły swoje uprawnienia w Ministerstwie Opieki Społecznej w terminie 4-miesięcznym od chwili wejścia w życie powyższego rozporządzenia i złożyły najpóĄniej w ciągu dwóch lat egzamin na lekarzy-dentystów przed właściwymi komisjami uniwersyteckimi w zakresie, ustalonym dotychczas obowiązującymi przepisami oraz dentyści posiadający dyplomy uniwersytetów byłego Cesarstwa Rosyjskiego, Wojennej Akademii Lekarskiej w Petersburgu i Żeńskiego Instytutu Medycznego w Petersburgu, wydane przed dniem 27 listopada 1917 r.; to jest przed zmianami, jakie wprowadziła Rewolucja PaĄdziernikowa, całkowicie reformując ustawodawstwo zdrowotne naszych wschodnich sąsiadów, wcześniej zaborców, a całość odpowiedzialności za zdrowie społeczeństwa w Republice Radzieckiej przekazując państwu [22, 23].
Jednolitą podstawę prawną wykonywania praktyki lekarsko-dentystycznej na terenie Państwa Polskiego nadało dopiero Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 10 czerwca 1927 r. [22]. Zakładało ono, iż praktykę lekarsko-dentystyczną polegającą na wykonywaniu wszelkich zabiegów lekarsko i techniczno-dentystycznych oraz prawo do używania tytułu "lekarza-dentysty" miały osoby, które były obywatelami państwa polskiego, posiadające dyplom lekarski wydany lub uznany przez jeden z polskich uniwersytetów państwowych lub dyplom lekarsko-dentystyczny, wydany lub uznany przez Akademię Stomatologiczną w Warszawie, a także odbyły jednoroczną praktykę przygotowawczą w przychodni lub zakładzie leczniczym w czasie trwania studiów lub po ich ukończeniu. Przychodnie dentystyczne mogły być zakładane i utrzymywane przez osoby posiadające uprawnienia do wykonywania praktyki lekarsko-dentystycznej tylko po uprzednim uzyskaniu zezwolenia władzy administracyjnej II instancji, a w Warszawie Komisarza Rządu m. st. Warszawy. Kierownikiem przychodni mógł być tylko lekarz-dentysta, który wykazał się co najmniej trzyletnią praktyką lekarsko-dentystyczną. Lekarze dentyści, którzy zamierzali wykonywać praktykę lekarsko-dentystyczną poza przychodniami, zakładami leczniczymi lub u innych lekarzy-dentystów wykonywali praktykę osobiście lub przy pomocy osób do tego uprawnionych, jednak pod osobistym i faktycznym kierownictwem lekarza-dentysty.
Dodatkowo Minister Opieki Społecznej mógł przyznawać prawo wykonywania praktyki lekarsko-dentystycznej w państwie polskim na określony czas osobom, które powołane zostały przez władze państwowe z zagranicy jako profesorowie wyższych szkół państwowych, względnie Akademii Stomatologicznej w Warszawie, posiadających uprawnienia do wykonywania praktyki lekarsko-dentystycznej w innych państwach - na czas, przez jaki pozostają na swych stanowiskach uniwersyteckich oraz osobom, które na skutek zawarcia związku małżeńskiego z cudzoziemcem traciły obywatelstwo polskie - z zastrzeżeniem prawa wzajemności, a w razie wojny przy braku dostatecznej liczby lekarzy-dentystów, Minister Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych mógł dopuścić do pełnienia praktyki lekarsko-dentystycznej w wojskowych przychodniach dentystycznych osoby nie będące obywatelami Państwa Polskiego, a posiadające prawo wykonywania praktyki lekarsko-dentystycznej w innych państwach na mocy tamże otrzymanych, względnie uznanych dyplomów. Lekarze ci nie posiadali jednak prawa wykonywania praktyki prywatnej [22].
Jednakże odrębne przepisy w ramach tego samego rozporządzenia traktowały o wykonywaniu czynności techniczno-dentystycznych. Osoby używające tytułu "technika dentystycznego" posiadały uprawnienia do brania wycisków celem sporządzenia wszelkiego rodzaju dostawek zębowych oraz osadzenia ich w jamie ustnej bez prawa wykonywania jakichkolwiek zabiegów lekarsko-dentystycznych.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 10 czerwca 1927 r. musiało wywołać zadowolenie środowisk lekarsko-dentystycznych. Swymi założeniami podtrzymywało monopol lekarzy-dentystów w wolnorynkowej rzeczywistości. Rozporządzenie znosiło pojęcie samodzielnego technika dentystycznego, stanowiąc że wykonywanie czynności techniczno-dentystycznych dozwolone jest wyłącznie pod kierunkiem i na zamówienie lekarza dentysty bez prawa kontaktowania się z pacjentem, używania jakichkolwiek tytułów, reklamowania i ogłaszania się, za wyjątkiem prasy fachowej, umieszczania szyldów, tablic itp. Wykonywaniem czynności techniczno-dentystycznych w myśl intencji rozporządzenia winni się zajmować lekarze-dentyści, a roboty pomocnicze mogą powierzać jedynie swemu personelowi, jednakże bez prawa bezpośredniego zetknięcia się z pacjentem [24].
Naturalną konsekwencją dynamicznego rozwoju środowiska lekarsko-dentystycznego w nowo odrodzonym Państwie Polskim była ustawa z dnia 11 stycznia 1938 roku, powołująca do życia Naczelną Izbę Lekarsko-Dentystyczną i okręgowe izby lekarsko-dentystyczne. Zorganizowane analogicznie do izb lekarskich stały na straży etyki, godności i sumienności zawodu. Również ich struktura, statut, ustrój, zakres działalności oraz sądownictwo dyscyplinarne w zasadniczy sposób nie odbiegały od pierwowzoru [25].

Piśmiennictwo:

  1. Czupryna A., PaĄdzioch S., Ryś A., Włodarczyk W.: Zdrowie Publiczne, wybrane zagadnienia, praca zbiorowa, Tom 2, Vesalius, Kraków 2001: 307.
  2. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 1932 roku o wykonywaniu praktyki lekarskiej, Dz. U. R. P. Nr 81, poz. 712.
  3. Ustawa o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Państwie Polskim z dnia 2 grudnia 1921 roku, Dz. U. R. P. Nr 105, poz. 762.
  4. Ustawa o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o wykonywaniu praktyki lekarskiej z dnia 30 lipca 1938 rok, Dz. U. R. P. Nr 57, poz. 449, 450.
  5. Umowa między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Czesko-Słowacka w przedmiocie wzajemnego dopuszczania lekarzy i położnych do wykonywania praktyki z dnia 23 września 1922 roku, Dz. U. R. P. 1926, Nr 57, poz. 331.
  6. Art. 13 Konwencji między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Czesko- Słowacka o ułatwieniach w małym ruchu granicznym z dnia 30 maja 1925 roku, Dz. U. R. P. 1926, Nr 43, poz. 263.
  7. Art. 2 Konwencji między Rzeczypospolitą Polską a Królestwem Rumunii o ułatwieniach w małym ruchu granicznym z dnia 7 grudnia 1929 roku, Dz. U. R. P. 1931, Nr 61, poz. 492.
  8. Art. 4 § 2, pkt. 4. Polsko-Niemieckiej Konwencji Górnośląskiej z dnia 15 maja 1922 roku, Dz. U. R. P. 1922, Nr 44, poz. 371.
  9. Rozporządzenie Ministra Opieki Społecznej z dnia 30 stycznia 1934 roku wydane w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych o wykonywaniu praktyki lekarskiej, Dz. U. R. P. Nr 11, poz. 96.
  10. Pismo okólne Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 maja 1930 r. Nr Z. O. 1634/30 w sprawie rozporządzenia o obowiązku odbywania jednorocznej praktyki szpitalnej przez lekarzy, cyt. za K. Prökl, J. Kowalczewski, Polskie Prawo Sanitarne, Zbiór ustaw, rozporządzeń, instrukcji, okólników i pism okólnych z lat 1918-1935, Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1946, Tom 1: 117.
  11. Pismo okólne Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 kwietnia 1928 r. Nr Z. O. 1742/28 w sprawie udzielania tymczasowych pozwoleń na wykonywanie praktyki lekarskiej, cyt. za K. Prökl, J. Kowalczewski, Polskie Prawo Sanitarne, Zbiór ustaw, rozporządzeń, instrukcji, okólników i pism okólnych z lat 1918-1935, Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1946, Tom 1: 113.
  12. Szenajch W., Myśli lekarza, PZWL, Warszawa 1958: 33-35.
  13. Rozporządzenie Ministra Opieki Społecznej z dnia 7 kwietnia 1936 roku wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości o postępowaniu dyscyplinarnym izb lekarskich, Dz. U. R. P. Nr 29, poz. 239.
  14. Ustawa z dnia 15 marca 1934 roku o izbach lekarskich, Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 275.
  15. Lekarz Polski, 1926, 2, (12): 11.
  16. Nasierowski T., Świat lekarski w Polsce, (II połowa XIX wieku-I połowa XX wieku), OIL, Warszawa 1952: 47-53, 95, 146-150.
  17. Rozporządzenie Ministra Zdrowia Publicznego z dnia 15 marca 1922 roku w sprawie utworzenia Izb Lekarskich, Dz. U. R. P. Nr 41, poz. 353.
  18. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 grudnia 1925 roku w sprawie utworzenia izby lekarskiej wileńsko-nowogródzkiej, Dz. U. R. P. Nr 129, poz. 931.
  19. Nowiny Lekarskie, 1922, 34, (4): 134-135.
  20. Kielanowski T., Etyka i deontologia lekarska, praca zbiorowa, PZWL, Warszawa 1985: 204.
  21. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 10 czerwca 1927 roku o wykonywaniu praktyki dentystycznej, Dz. U. R. P. 1934, Nr 4, poz. 32. 23. Sadowska J., Europejskie koncepcje ubezpieczenia na wypadek choroby w XIX wieku i na początku XX wieku, Zdrowie Publiczne 1989, 100, (6): 327.
  22. Pismo okólne Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 czerwca 1927 r. Nr Z. O. 2950/27 w sprawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wykonywaniu praktyki dentystycznej cyt. za K. Prökl, J. Kowalczewski, Polskie Prawo Sanitarne, Zbiór ustaw, rozporządzeń, instrukcji, okólników i pism okólnych z lat 1918-1935, Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1946, Tom 1: 156.
  23. Ustawa o izbach lekarsko-dentystycznych z dnia 11 stycznia 1938 roku, Dz. U. Nr 6, poz. 33.

por. lek. Jacek HINCZ
lek. Krzysztof KAWECKI
lek. Bartosz TOPOLIŃSKI
mjr lek. Tomasz ZAJĄC

Oddział Kardiologii Nieinwazyjnej i Elektroterapii Kliniki Kardiologii 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ w Bydgoszczy

Kierownik:
ppłk dr med. A. Ługowski

Adres korespondencyjny:
Oddział Kardiologii Nieinwazyjnej i Elektroterapii Kliniki Kardiologii
10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ w Bydgoszczy
ul. Powstańców Warszawy 5, 85-680 Bydgoszcz

Przedruk dzięki uprzejmości Redakcji "VALETUDINARIA - Postępy Medycyny Klinicznej i Wojskowej" (2007 (12)1; s. 65-69)

Praca wpłynęła do Redakcji VALETUDINARIA: 26.10.2006 r.
Zaakceptowano do druku: 2.02 2007 r.

"Skalpel" 2007/05 (wrzesień-październik) - pismo Wojskowej Izby Lekarskiej w Warszawie.
Wydawca: Wojskowa Izba Lekarska w Warszawie.
Dla członków izby lekarskiej bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004-2020