Strona główna OIL

   


 
Orzecznictwo lekarskie u progu wejścia Polski do Unii Europejskiej

Orzecznictwo lekarskie nierozerwalnie związane z wykonywaniem zawodu lekarza, jest niezbędne do dokonywania prawidłowych rozstrzygnięć przez instytucje emerytalno-rentowe oraz firmy ubezpieczeniowe.
Podstawowym jego zadaniem jest wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich o wnioskach wynikających ze stwierdzonych badaniem lekarskim odchyleń w stanie zdrowia.
Orzecznictwo lekarskie stanowi integralny element systemu ubezpieczenia społecznego mającego za zadanie zabezpieczenie człowieka przed utratą środków na utrzymanie w okresie niezdolności do pracy z tytułu choroby, starości lub utraty pracy.
W skład tego systemu wchodzą ubezpieczenia: chorobowe, emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz pomoc społeczna.
Obecnie obowiązujący w Polsce system orzekania dzieli się na orzecznictwo lekarskie ubezpieczeniowe oraz orzecznictwo lekarskie pozaubezpieczeniowe.

Orzecznictwo lekarskie i ubezpieczeniowe

Grupa ubezpieczonych:
Pracownicy i osoby pracujące na własny rachunek.
Organ orzekający:
Lekarze orzecznicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Podstawa prawna:
  • Ustawa z dn. 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 37, poz. 887 z późn. zm.),
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dn. 08.08.1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych (DzU nr 99, poz. 612),
  • Ustawa z dn. 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU nr 60, poz. 636 z późn. zm.).
Rodzaje orzeczeń:
Lekarze orzecznicy ZUS orzekają o:
  • przedłużeniu okresu zasiłkowego,
  • przyznaniu świadczeń rehabilitacyjnych,
  • potrzebie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej,
  • związku przyczynowym niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami (deportacja, działania wojenne),
  • potrzebie rehabilitacji zawodowej w celu przyznania zasiłku wyrównawczego,
  • celowości przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie,
  • niezdolności do pracy dla celów rentowych i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
  • stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu spowodowanym wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,
  • związek śmierci pracownika lub rencisty z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.
Instancja odwoławcza:
W ramach bezpośredniego nadzoru analiza orzeczeń przez głównego lekarza orzecznika Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od decyzji organu rentowego odwołania do Sądu Wojewódzkiego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem Oddziału ZUS.

Grupa ubezpieczonych:
Rolnicy i pracujący z nimi domownicy.
Organ orzekający:
Lekarze rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Podstawa prawna:
  • Ustawa z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników (DzU z 1998 r. nr 7, poz. 25 z późn. zm.),
  • Ustawa z dn. 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU nr 60, poz. 636 z późn. zm.),
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dn. 27.07. 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 65, poz. 741 z późn. zm.),
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dn. 27.07.1999 r. w sprawie dowodów stanowiących podstawę do przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU nr 65, poz. 742 z póżn. zm.).
Rodzaje orzeczeń:
Lekarze KRUS wydają orzeczenia dotyczące:
  • stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu oraz przyczyn jego powstania,
  • stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym- terminu badania kontrolnego w przypadkach uzasadniających przyznanie renty okresowej,
  • niezdolności do samodzielnej egzystencji,
  • wskazań do rehabilitacji.
Instancja odwoławcza:
Komisja Lekarska Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Orzecznictwo lekarskie pozaubezpieczeniowe

Grupa ubezpieczonych:
Żołnierze zawodowi i zwolnieni z zawodowej służby wojskowej, emeryci i renciści wojskowi.
Organ orzekający:
Terenowe Wojskowe Komisje Lekarski.
Podstawa prawna:
  • Ustawa z dn. 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tj. jedn. DzU z 2002 r. nr 11, poz. 108 z późn. zm.)
  • Rozporządzenie MON z dn. 02.12.1994 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, emerytów i rencistów wojskowych (DzU nr 131, poz. 665 z późn. zm.)
  • Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (DzU nr 133, poz. 1422).
Rodzaje orzeczeń:
Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska wydaje orzeczenia w sprawie:
  • zdolności do czynnej służby wojskowej
  • niezdolności do zawodowej służby wojskowej
  • badania kontrolnego rencisty (inwalidy) wojskowego
  • ustalenia stopnia uszczerbku na zdrowiu
  • związku śmierci z zawodową służbą wojskową.
Instancja odwoławcza:
Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska.

Grupa ubezpieczonych:
Funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służb Granicznych, Państwowej Straży Pożarnej, Służb Więziennych, emeryci i renciści policyjni.
Organ orzekający:
Wojewódzka Komisja Lekarska
Podstawa prawna:
  • Ustawa z dn. 18.02.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służb Granicznych, Państwowej Straży Pożarnej, Służb Więziennych oraz ich rodzin (DzU nr 53, poz. 214 z późn. zm.)
  • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dn. 16.01.1995 r. w sprawie zasad orzekania o inwalidztwie funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, emerytów i rencistów policyjnych, trybu postępowania i właściwości komisji lekarskich w tych sprawach, sposobu przeprowadzania kontrolnych badań lekarskich oraz wzywania inwalidów na te badania (DzU nr 8, poz.41).
Rodzaje orzeczeń:
Wojewódzkie Komisje Lekarskie orzekają o:
  • niezdolności do służby,
  • niezdolności do pracy,
  • związku inwalidztwa ze służbą,
  • związku śmierci ze służbą.
Instancja odwoławcza:
Okręgowa Komisja Lekarska.

Grupa ubezpieczonych:
  • Osoby, których stan fizyczny i psychiczny okresowo lub trwale utrudnia ograniczone lub uniemożliwione pełnienie funkcji społecznych oraz wykonywanie pracy zawodowej.
  • Dzieci do 16 roku życia, u których naruszenie sprawności fizycznej i psychicznej o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy uzasadnia konieczność zapewnienia całkowitej opieki lub pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.
Organ orzekający:
Powiatowe Zespoły do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.
Podstawa prawna:
  • Ustawa z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776 z późn. zm.),
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 01.02.2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (DzU nr 17, poz. 162),
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dn. 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (DzU nr 66, poz. 604).
Rodzaje orzeczeń:
Powiatowe Zespoły do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzekają o:
  • niepełnosprawności dziecka do 16 roku życia,
  • niepełnosprawności dorosłych w stopniu:
    • znacznym
    • umiarkowanym
    • lekkim.
Instancja odwoławcza:
Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Poruszając powyższy temat należy również przybliżyć uwarunkowania orzecznictwa obowiązujące w sąsiednich krajach.
W Niemczech istnieje jedno wspólne orzecznictwo, a instytucją orzekającą jest lekarz orzecznik wydający orzeczenie indywidualnie.
We Francji orzecznictwo funkcjonuje oddzielnie dla spraw rentowych i zasiłków, a orzekają lekarz orzecznik kasy ubezpieczeniowej oraz lokalne i regionalne komisje społeczno-lekarskie.
W Szwecji jest jedno orzecznictwo i orzekają komisje w skład, których wchodzą reprezentanci partii politycznych.
We Włoszech funkcjonuje oddzielne orzecznictwo dla ubezpieczenia ogólnego i wypadkowego, a orzekają komisje tzw. Centra Prawno-Medyczne.
Na Węgrzech działa jedno orzecznictwo w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, a orzekają komisje w składzie 2-5 lekarzy (Narodowy Instytut Ekspertyz Lekarskich.

Podsumowanie:

Przedstawiony powyżej obowiązujący system orzecznictwa w Polsce jak każde uregulowanie ogólne posiada zalety oraz obciążone jest pewnymi wadami.
Wprowadzone na mocy Ustawy z dn. 28.06.1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (DzU nr 100, poz. 461), w miejsce wcześniej obowiązującego inwalidztwa, pojęcie niezdolności do pracy dla celów rentowych i orzecznictwa o stopniu niepełnosprawności pozwoliło uwolnić system ubezpieczeń społecznych od przyznawania świadczeń ze względów socjalnych na podstawie inwalidztwa biologicznego, co spowodowało, że osoby z grupą inwalidzką i prawem do renty były nadal czynne zawodowo.
Również fundamentalne znaczenie miało oddzielenie od orzecznictwa dla celów ubezpieczeniowych, orzecznictwa osób niepełnosprawnych w celu ich odpowiedniego zatrudnienia, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia, uzyskania ulg i przywilejów.
Natomiast obowiązujące od 1.09.1997 r. jednoinstancyjne orzekanie dla potrzeb Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spowodowało, że osoba orzekana nie ma możliwości bezpośredniego wniesienia odwołania od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a dopiero od decyzji organu rentowego (wydanego w oparciu o ww. orzeczenie) do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Powyższa sytuacja spowodowała, że w ostatnim okresie czasu wzrosła ilość spraw sądowych (mimo możliwości ponownego skierowania do rozpatrzenia na wniosek głównego lekarza orzecznika oddziału ZUS).
W tej sytuacji powołanie z dniem 1 stycznia 2005 r. na mocy Ustawy z dn. 20.04.2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 121, poz. 126) komisji lekarskich (przy oddziałach ZUS) pozwoli osobie zainteresowanej wnieść sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika, co może w istotny sposób wpłynąć na skrócenie procedury orzeczniczej.
Również słabym punktem jest program rehabilitacji zawodowej głównie z uwagi na niewystarczające środki finansowe, ograniczenie rynku pracy, jak utarty w kraju wzorzec "należnych świadczeń na stałe".
Miejmy nadzieje, że w przyszłości, biorąc pod uwagę proces integracji w ramach Unii Europejskiej, zostanie wypracowany system rentowy zbliżony do idealnego tym bardziej, że od nas samych lekarzy-orzeczników zależy czy będzie przez społeczeństwo tak odbierany.

ppłk lek. med. Andrzej PRZEGOŃ
przewodniczący Rejonowej WKL we Wrocławiu

Piśmiennictwo:

  1. D. Bilski "Niektóre problemy orzecznicze związane z ustawą o emeryturach i rentach ZUS z dn. 17.12.1998 r.", "Vademecum lekarza orzecznika";
  2. A. Molenda, A. Wilmowska-Pietruszyńska, G. Wawrzyńczyk-Kaplińska "Orzecznictwo lekarskie w dwa lata po reformie" Zdrowie Publiczne Tom CX N3 marzec 2000.
  3. A. Wilimowska-Pietruszyńska, "Orzecznictwo lekarskie dla lekarzy oraz studentów wydziałów lekarskich i wydziałów lekarsko-stomatologicznych"; Urban & Partner. Wrocław 2003.
  4. Programy i streszczenia III Ogólnopolskiej Konferencji Polskiego Towarzystwa Orzecznictwa Lekarskiego. Tarnów, Poznań, Warszawa. 2004.

Skalpel 2004/05 (wrzesień-październik) - pismo Wojskowej Izby Lekarskiej w Warszawie.
Wydawca: Wojskowa Rada Lekarska w Warszawie.
Dla członków izby lekarskiej bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004  
Redaktor: serwis@wil.oil.org.pl  
Data utworzenia: 2004-09-28