Strona główna OIL
Strona główna PULS-u

   



Język nasz giętki - Oksymorony

Marian Mazur (1909-1983), uczony, który sformułował zasady metodologii nauki, pisał, że ludzie zajmujący się granicami, a nie tym, co się znajduje między nimi, w rzeczywistości nie umieją myśleć. W medycynie najtrudniejsze jest badanie stanów pośrednich, zwłaszcza tych między zdrowiem a chorobą, tak zwanych chorób bezobjawowych, jednoobjawowych albo o objawach niepatognomonicznych lub pozornie sprzecznych. Wtedy trzeba rozumieć więcej niż tylko wskazania podręcznika, trzeba uruchamiać wyobraźnię.
Figura stylistyczna zwana oksymoronem (antynomią; od greckiego oksýs = ostry + morós = niedorzeczny) jest skonstruowana tak, że zawiera wyrazy o przeciwnych znaczeniach, a znaczy co innego niż jej wyrazy składowe.
To metafora oparta na paradoksie, która aktywizuje myślenie i wywołuje wrażenia zgoła nieoczekiwane. Czy nie są uderzające takie powiedzenia, jak: "zimne, że aż parzy", "gorzkie szczęście", "żywy trup", "głuchy jęk", "jestem za, a nawet przeciw", "wymowne milczenie", "to prawda i nieprawda", "śmiech przez łzy"? Czy nie jest piękny oksymoron "leczenie nieuleczalnie chorego"? Niektórzy, zapewne trafnie, za oksymorony uważają nawet takie wyrażenia, jak "uczciwy polityk", "kobieto, puchu marny!" (A. Mickiewicz), "lekarz - przyjaciel lekarza".
Pisał Andrzej Morsztyn: "I mrozem pałam, i ogniami leję [...] Mróz gorejący, a ogień lodowy [...] Żyjąc umieram, konam nieśmiertelnie". Franciszek Karpiński z oksymoronów ułożył wspaniałą kolędę (1792): "Bóg się rodzi, moc truchleje, Pan niebiosów obnażony, ogień krzepnie, blask ciemnieje, ma granice Nieskończony". W czasie pogrzebu jednego z naszych największych poetów Jerzy Illg powiedział: "Umarł Miłosz. Dwa słowa - absurdalny oksymoron". Mocniej wyrazić niewyrażalnego (znów oksymoron!) już się chyba nie da. Ale tylko w ten sposób możemy odkrywać zakamarki myśli, wielkie uczucia i tajemnice bytu. O które medycyna stale się ociera. Ü

Piotr MÜLDNER-NIECKOWSKI
e-mail: pmuldner@bibl.amwaw.edu.pl


Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004  
Redaktor: puls@warszawa.oil.org.pl  
Data utworzenia: 2005-03-22