Strona główna Meritum


Aktualny numer
Przegląd numerów Meritum
Przegląd tematyczny
Prawo (uchwały, apele)
Praca dla lekarzy
Komunikaty KPOIL
Z żałobnej karty
Szukaj w Meritum
Redakcja Magazynu Meritum


   

Strona istnieje od 1 stycznia 2002r.
Odwiedzana licznik razy.


    *** GRUDZIĄDZ   ***   TORUŃ   *** WŁOCŁAWEK  ***
Czy twoje picie jest bezpieczne?
Uzależnienia

ZAPOBIEGANIE, ROZPOZNAWANIE, LECZENIE

      Poniższy artykuł jest pierwszym z cyklu miniwykładów przygotowanych przez dr Jolantę Sobczyk, Pełnomocnika ds. Zdrowia Lekarzy i Lekarzy Dentystów - członków Kujawsko-Pomorskiej Okręgowej Izby Lekarskiej w Toruniu, które będą zamieszczane w kolejnych numerach "Meritum".
      Osoby zainteresowane rozmową lub spotkaniem z dr Jolantą Sobczyk mogą się z nią skontaktować telefonicznie (781 266 546) lub drogą mailową (ordynator_ ooczd@wotuiw.torun.pl).


      Szacuje się, że w Europie 3% osób dorosłych (około 5% mężczyzn i 1% kobiet) to osoby uzależnione od alkoholu. W Polsce - według danych z 2006 roku - można oszacować grupę uzależnionych na około 860 tysięcy osób (707 tys. mężczyzn i 153 tys. kobiet), natomiast liczba osób pijących ryzykownie i szkodliwie to około 4 miliony. 84% dorosłych Polaków spożywa alkohol, a pozostałe 16% określa siebie jako abstynentów (przez rok poprzedzający badanie nie spożywali w ogóle alkoholu). Większość z osób pijących (84%) pije alkohol w sposób, który można określić jako picie o niskim ryzyku szkód, natomiast 16% Polaków spożywających alkohol kwalifikuje się do tzw. grupy ryzyka.
      Według Światowej Organizacji Zdrowia powikłania związane z nadużywaniem alkoholu są trzecią - po chorobach układu krążenia i nowotworach - przyczyną zgonów. Przy czym warto zauważyć, że dane statystyczne opierają się na tak skonstruowanych klasyfikacjach, że ocena wpływu alkoholu na umieralność jest wyraźnie zaniżona.
Od 10% do 50% problemów zdrowotnych, z jakimi zgłaszają się pacjenci do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, u swego podłoża ma nadużywanie alkoholu.

      Wzorce spożywania alkoholu
      Picie alkoholu można zaklasyfikować do określonego wzorca, jeżeli określony model spożywania alkoholu utrzymuje się przez co najmniej miesiąc lub występuje w sposób powtarzający się w ciągu dwunastu miesięcy.
      Abstynencja to całkowita rezygnacja ze spożywania alkoholu. Jest ona najlepszym zaleceniem nie tylko dla osób uzależnionych od alkoholu. Alkoholu nie powinni pić także młodzi ludzie (ze względu na ryzyko zaburzeń rozwojowych), kobiety w ciąży, matki karmiące oraz osoby chore przyjmujące leki wchodzące w interakcję z alkoholem.
      Picie alkoholu o niskim ryzyku szkód to taki wzorzec spożywania alkoholu, który nie pociąga za sobą ryzyka poważnych konsekwencji zdrowotnych, psychologicznych i społecznych.
      Ryzykowne spożywanie alkoholu to picie nadmiernych ilości alkoholu (jednorazowo i w określonym czasie), niepociągające za sobą aktualnie negatywnych konsekwencji, przy czym można oczekiwać, że takie konsekwencje się pojawią, o ile obecny model picia nie zostanie zmieniony.
      Szkodliwe picie alkoholu to wzorzec picia, który już powoduje szkody zdrowotne (fizyczne lub psychiczne), ale również psychologiczne i społeczne, przy czym nie występuje uzależnienie od alkoholu.
      Uzależnienie od alkoholu jest następstwem najczęściej długotrwałego spożywania alkoholu - picie uzyskuje zdecydowane pierwszeństwo przed zachowaniami, które niegdyś były dla osoby pijącej ważniejsze. Temat uzależnienia od alkoholu jest na tyle szeroki i ważny, że zostanie mu poświęcony osobny artykuł.
      Wzorzec picia osób uzależnionych i pijących szkodliwie jest dość podobny. Cecha, która różni te dwie grupy, to występowanie u osób uzależnionych symptomów klinicznych uzależnienia, czyli upośledzonej kontroli picia, głodu alkoholowego i objawów zespołu abstynencyjnego.
      Osoby spożywające alkohol mogą wielokrotnie w ciągu swojego życia zmieniać wzorzec picia - od abstynencji, przez picie ryzykowne i szkodliwe - w niektórych przypadkach aż do uzależnienia. Możliwe jest także przejście w drugą stronę - od uzależnienia do całkowitej abstynencji - jednak niemożliwy jest powrót osób uzależnionych od alkoholu do picia, które określamy mianem picia o niskim ryzyku szkód.

      Kiedy powinna się zapalić czerwona lampka?
      Jak rozpoznać, że picie alkoholu zmierza w kierunku wzorca o większym ryzyku szkód? Świadczyć o tym mogą następujące objawy:
- zwiększa się ilość i częstotliwość spożywania alkoholu;
- rośnie tolerancja na alkohol - to znaczy, że ta sama dawka nie przynosi pożądanego efektu psychoaktywnego (aby go poczuć, trzeba wypić więcej);
- częściej dochodzi do stanów upojenia alkoholowego;
- zmienia się funkcja picia i rola alkoholu w życiu - alkohol staje się lekarstwem na stres, smutek, samotność, lęk, bezsenność;
- narasta koncentracja na sytuacjach związanych z piciem, pojawia się niepokój w sytuacji niemożności napicia się;
- dochodzi do picia alkoholu w sytuacjach, które zdecydowanie wymagają abstynencji, na przykład praca zawodowa, choroby, przyjmowanie leków, ciąża, karmienie piersią, kierowanie pojazdem;
- używanie alkoholu staje się sposobem usuwania przykrych skutków poprzedniego picia;
- pojawiają się trudności w przypominaniu sobie tego, co się działo poprzedniego dnia w sytuacjach związanych z piciem;
- picie alkoholu jest kontynuowane mimo rosnących negatywnych konsekwencji (zdrowotnych, społecznych, psychologicznych i psychicznych);
- otoczenie sygnalizuje zaniepokojenie piciem, próbuje skłonić osobę do ograniczenia ilości i częstości spożywania alkoholu.

      Aby uniknąć problemów wynikających ze spożywania alkoholu, należy:
- stale analizować swój wzorzec picia;
- świadomie kontrolować ilość, częstotliwość i efekty spożywania alkoholu;
- słuchać informacji osób trzecich na temat swojego picia;
- nie bagatelizować własnych negatywnych doświadczeń związanych z nadużywaniem alkoholu i wynikających z tego konsekwencji;
- gdy picie zaczyna pociągać za sobą poważne konsekwencje, zasięgnąć porady specjalisty.

      Jak praktycznie rozpoznać wzorce spożywania alkoholu?
      Dla każdego z poziomów picia określona jest dopuszczalna ilość spożywanego alkoholu (tabela nr 1). Posługujemy się tutaj miarą tzw. porcji standardowej. W Europie taka porcja zawiera zwykle 10 g czystego (100%) alkoholu.
Porcja standardowa zawarta jest w:
- około 250 ml piwa 5%
- 100 ml wina 12%
- 75 ml napoju alkoholowego o mocy 18%
- 30 ml wódki 40%
Posługiwanie się porcją standardową obiektywizuje ilość spożywanego alkoholu i uświadamia faktyczny wzorzec picia. Eliminuje też stereotypy, takie jak: "piję tylko piwo" czy "wino to słaby alkohol".

      Picie bezpieczne
      Istnieje pojęcie tzw. picia bezpiecznego. Jeżeli chodzi o ilość spożywanego alkoholu, limit bezpiecznego picia to spożywanie 2 porcji alkoholu przez kobiety i 4 porcji przez mężczyzn codziennie, z zachowaniem dwudniowej przerwy w piciu. Przerwa w piciu jest niezbędna, aby uniknąć rozwoju tolerancji i przyzwyczajenia się do określonych zachowań, do codziennego picia.
      Oczywiście, są grupy osób, których nie dotyczy pojęcie bezpiecznego picia. Są to: dzieci, młodzież, kobiety w ciąży, kobiety karmiące, osoby z zaburzeniami i chorobami psychicznymi, osoby uzależnione od innych środków psychoaktywnych, osoby przyjmujące leki psychotropowe i inne wchodzące w interakcje z alkoholem, osoby z chorobami somatycznymi, których przebieg może się pogorszyć przez alkohol, osoby wykonujące pracę wymagającą pełnej sprawności psychomotorycznej oraz bliscy krewni osób uzależnionych od alkoholu.
      Należy jednak wyraźnie podkreślić trzy kwestie. Po pierwsze, z toksykologicznego i psychiatrycznego punktu widzenia każda ilość alkoholu jest dawką szkodliwą. Po drugie, nie ma uniwersalnych kryteriów bezpiecznego picia - indywidualne reakcje ludzi na alkohol powodują, że dla jednych dana ilość alkoholu będzie jeszcze bezpieczna, a dla innych będzie już szkodliwa. I po trzecie, żadne limity nie dają gwarancji zabezpieczenia przed uzależnieniem - warto jednak je poznać, bo mogą być pomocne zarówno w ocenie spożywania alkoholu przez pacjenta, jak i w samoocenie aktualnego wzorca spożywania alkoholu.
      Niezwykle ważne jest - zwłaszcza w przypadku lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej - aby pytać pacjenta o wzorzec spożywania alkoholu, ponieważ badania potwierdziły, że już pięciominutowa rozmowa z lekarzem, dotycząca spożywania alkoholu przez pacjenta, u 1 pacjentów skutkuje zmniejszeniem spożycia alkoholu, czyli przejściem w stronę wzorca picia mniej szkodliwego dla zdrowia.

      Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych ze Spożywaniem Alkoholu (AUDIT)
      Dla ułatwienia rozpoznania problemów alkoholowych opracowano wiele testów przesiewowych. Testy te pomagają różnicować problemy alkoholowe i wskazać osoby pijące ryzykownie, szkodliwie lub podejrzane o uzależnienie.
Jednym z takim testów jest Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych ze Spożywaniem Alkoholu (AUDIT), opracowany przez WHO. Test AUDIT składa się z trzech części i zawiera pytania dotyczące spożywania alkoholu, krótkie badanie kliniczne oraz test laboratoryjny (przy czym badanie kliniczne i test laboratoryjny wykonuje się wtedy, jeżeli suma uzyskanych punktów przewyższa 8).

      Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu
      Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów się nad odpowiedzią. Przelicz ilość wszystkich wypijanych przez siebie rodzajów alkoholu (piwa, wina, wódki) na porcje standardowe wg podanego powyżej schematu.
      Bądź uczciwy, tylko wtedy wypełnianie testu ma sens. Interpretację uzyskanych wyników umożliwia tabela nr 1.
      1. Jak często pije Pan/Pani napoje zawierające alkohol?
(0) nigdy
(1) raz w miesiącu lub rzadziej
(2) 2 do 4 razy w miesiącu
(3) 2 do 3 razy w tygodniu
(4) 4 razy w tygodniu lub częściej
      2. Ile porcji standardowych zawierających alkohol wypija Pan/Pani w trakcie typowego dnia picia?
(0) 1 - 2 porcje
(1) 3 - 4 porcje
(2) 5 - 6 porcji
(3) 7,8 lub 9 porcji
(4) 10 lub więcej
      3. Jak często wypija Pan/Pani 6 lub więcej porcji podczas jednej okazji?
(0) nigdy
(1) rzadziej niż raz w miesiącu
(2) raz w miesiącu
(3) raz w tygodniu
(4) codziennie lub prawie codziennie
      4. Jak często w ciągu ostatniego roku stwierdzał/ a Pan/Pani, że nie może zaprzestać picia po jego rozpoczęciu?
(0) nigdy
(1) rzadziej niż raz w miesiącu
(2) raz w miesiącu
(3) raz w tygodniu
(4) codziennie lub prawie codziennie
      5. Jak często w ciągu ostatniego roku zdarzyło się Panu/Pani z powodu picia alkoholu zrobić coś niewłaściwego, co naruszałoby normy i zwyczaje przyjęte w Pana/i środowisku?
(0) nigdy
(1) rzadziej niż raz w miesiącu
(2) raz w miesiącu
(3) raz w tygodniu
(4) codziennie lub prawie codziennie
      6. Jak często w ciągu ostatniego roku musiał/a się Pan/Pani rano napić, aby móc dojść do siebie po "dużym piciu" z poprzedniego dnia?
(0) nigdy
(1) rzadziej niż raz w miesiącu
(2) raz w miesiącu
(3) raz w tygodniu
(4) codziennie lub prawie codziennie
      7. Jak często w ciągu ostatniego roku doświadczał/ a Pan/Pani poczucia winy lub wyrzutów sumienia po wypiciu alkoholu?
(0) nigdy
(1) rzadziej niż raz w miesiącu
(2) raz w miesiącu
(3) raz w tygodniu
(4) codziennie lub prawie codziennie
      8. Jak często w czasie ostatniego roku nie był Pan/Pani w stanie z powodu picia przypomnieć sobie co wydarzyło się poprzedniego wieczoru?
(0) nigdy
(1) rzadziej niż raz w miesiącu
(2) raz w miesiącu
(3) raz w tygodniu
(4) codziennie lub prawie codziennie
      9. Czy zdarzyło się, że Pan/Pani lub jakaś inna osoba doznała urazu w wyniku Pana/i picia?
(0) nie
(2) tak, ale nie w ostatnim roku
(4) tak, w ciągu ostatniego roku
      10. Czy zdarzyło się, że krewny, przyjaciel albo lekarz interesował się Pana/Pani piciem lub sugerował jego ograniczenie?
(0) nigdy
(2) tak, ale nie w ostatnim roku
(4) tak, w ciągu ostatniego roku

dr Jolanta Sobczyk
(współpraca: Dominika Kisielewska)

Meritum 2011 nr 5 - pismo Kujawsko-Pomorskiej Izby Lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Toruniu.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004-2020