Strona główna Meritum


Aktualny numer
Przegląd numerów Meritum
Przegląd tematyczny
Prawo (uchwały, apele)
Praca dla lekarzy
Komunikaty KPOIL
Z żałobnej karty
Szukaj w Meritum
Redakcja Magazynu Meritum


   

Strona istnieje od 1 stycznia 2002r.
Odwiedzana licznik razy.


    *** GRUDZIĄDZ   ***   TORUŃ   *** WŁOCŁAWEK  ***
Konsekwencje psychiczne przynależności do sekt
Pobocza medycyny

    Do najważniejszych problemów ludzi starszych można zaliczyć: samotność, choroby, inwalidztwo, życie w ubóstwie. Ludzie w wieku starszym poza młodzieżą stanowią podatną na działanie sekt grupę wiekową. Poczucie braku przydatności bywa gorsze niż wiek. Samotność ludzi starszych wynika najczęściej z oddalania się ludzi kiedyś bardzo bliskich. Dziś średnia długości życia w krajach rozwiniętych wynosi 64 lata. WHO przewiduje, że w roku 2020 wzrośnie do 71 a w kilku krajach europejskich, USA i Japonii do lat 80-ciu. Dotychczasowy wpływ zmian cywilizacyjnych na długość życia człowieka okazał się jedynie częściowym sukcesem. Ocenia się, że przedłużona została jedynie starość. Stary człowiek przestał dziś być wzorem do naśladowania ani autorytetem jak to było w czasach, kiedy dożywał zaledwie pięćdziesiątki. Demografowie przewidują, że niedługo liczba ludzi starszych będzie większa niż dzieci i młodzieży. Opieka państwa nad ludźmi starszymi wydaje się ciągle ograniczona. Widoczna jest coraz większa aktywność różnego rodzaju sekt w szczególności do ludzi starszych. Kluby dla seniorów nie są w stanie zapobiec wszystkim następstwom tego procesu.
    Tematykę dotycząca roli sekt w życiu publicznym przedstawiła na XXI Krajowym Zjeździe Polskiego Towarzystwa Medycyny i Farmacji we Wrocławiu w dniu 25 maja 2007r mgr Agnieszka Lisiecka. Poniżej prezentujemy specjalną wersję referatu przygotowanego dla naszego czasopisma.
    "Historyczne znaczenie słowa "sekta" związane było z grupą religijną lub filozoficzną, która albo odłączyła się od jakiegoś prądu doktrynalnego, albo skupiona była wokół, charyzmatycznego zwykle, przywódcy, izolując się przy tym od reszty społeczeństwa. Na przełomie XX i XXI wieku termin "sekta", w świetle badań nad manipulacją psychiczną, nabrał nowego znaczenia.
    Dziś, mówiąc o sekcie, mamy na myśli grupę o charakterze totalnym i psychomanipulacyjnym, prowadzącą do destrukcji jej członków oraz ich rodzin. Sekty, biorąc pod uwagę ich funkcjonowanie, można scharakteryzować jako grupy totalne, gdzie występuje silnie rozwinięta struktura władzy i kontroli oraz całkowite podporządkowanie grupie lub absolutnemu autorytetowi lidera, który nadaje sobie cechy "nadludzkie" oraz prawo decydowania o ważnych sprawach życiowych podporządkowanych sobie osób. Ponadto wpajają swoim członkom przekonanie o elitarności (wybraństwie) ruchu, z czego wypływa niechęć do jakiegokolwiek dialogu światopoglądowego oraz izolacja od reszty społeczeństwa wprowadzana stopniowo poprzez wytwarzanie ostrego podziału rzeczywistości na to co "dobre i pożądane" we wspólnocie oraz to co "złe i zagrażające" poza wspólnotą, łącznie z postulatem zniszczenia tego co zewnętrzne. Sekty cechuje również fasadowość, prowadzą często pod pozorem deklarowanej działalności działalność przestępczą lub sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Sekty są to jednak przede wszystkim grupy, które uzależniają swoich członków psychicznie i ekonomicznie za pomocą technik psychomanipulacyjnych.
    Psychomanipulacją można określać nieetyczne (bo posługujące się oszustwem) wywieranie wpływu na osobę lub grupę, stosowane w celu uzyskania korzyści - materialnych (np. sprzedaż nieużytecznych towarów lub za wygórowaną cenę, wyłudzenie pieniędzy) lub emocjonalnych czy fizycznych (uwiedzenie, przejęcie kontroli nad drugą osobą czy całą grupą). Nieetyczny wymiar i korzyści, jakie czerpie z psychomanipulacji stosująca ją osoba, odróżnia ją od takiego oddziaływania, jakim jest inny wpływ społeczny, np. terapia czy edukacja.
    Wprowadza się rozróżnienie na psychomanipulację powierzchowną i głęboką. Z pierwszym typem często mamy do czynienia w reklamie, akwizycji. Spodziewaną konsekwencją psychomanipulacji powierzchownej jest decyzja klienta o zakupie określonego produktu. Psychomanipulacja głęboka natomiast dotyka o wiele głębszych sfer życia człowieka oraz o wiele ważniejszych wyborów: np. wyboru współmałżonka, szkoły, studiów, pracy zawodowej, form zaangażowania społecznego, codziennego stylu życia, tożsamości, rezygnacji ze zdrowia a niekiedy nawet i życia.

    Metody wywierania wpływu i kontroli stosowane przez sekty
    Sekty, werbując nowych członków, od pierwszego kontaktu wpływają na wolę człowieka, wzbudzają początkowo jego zaufanie, następnie wpływają na podjęcie ważnych decyzji, a ostatecznie przejmują nad nim kontrolę. Wykorzystywane są do tych celów techniki wpływu społecznego, opisane w psychologii społecznej. Werbownicy często obdarzają prezentami, oferują pomoc, ale również obsypują pochlebstwami. Przykładem wykorzystywania tzw. reguły wzajemności może być również zapraszanie na darmowe kursy. Od członków sekt często słyszymy: "Tego nie da się wytłumaczyć, to trzeba poczuć, doświadczyć". Takie podejście zakłada bezkrytyczne zaangażowanie w doświadczenia natury emocjonalnej, pseudoterapeutycznej albo pseudomistycznej, które pociąga za sobą wymóg konsekwentnego wiązania się z grupą. Sekty mogą organizować szereg wykładów otwartych, gdzie przygotowani "klakierzy" będą podpowiadać, w którym miejscu należy się śmiać, klaskać, co odpowiedzieć, gdy jest postawione pytanie "do tłumu". Również często wykorzystują autorytet osób publicznych i znanych oraz różne atrybuty kompetencji, np. tytuły, określenia naukowe. Ludzie angażują się w sekty przede wszystkim przez emocjonalny kontakt z osobami, które werbują. One robią wszystko, aby pozyskać zaufanie i sympatię. Ponadto, roztaczając wokół siebie nimb tajemnicy, dają poczucie wyjątkowości i elitarności, a często również są kuszącym "zakazanym owocem".
    Osoby, które znajdują się pod wpływem sekt doświadczają głębokiej psychomanipulacji, która przejawia się całkowitą zmianą ich poglądów, postaw, a w końcu osobowości i prowadzi do uzależnienia od grupy i praktyk, a także zachowań aspołecznych i destrukcyjnych. W członkach sekt rozbija się psychiczne mechanizmy obronne, pozbawia się naturalnego oparcia (rodzina, przyjaciele, szkoła). Człowieka podtrzymuje się w poczuciu bezradności tym bardziej, im bardziej traci dotychczasowy światopogląd. W takiej sytuacji wydaje mu się, że lider grupy zna odpowiedzi na wszystkie pytania i problemy. Techniki wykorzystywane do przetrzymywania członków sekt służą indoktrynacji i ścisłej ich kontroli. Zmierzają do pozbawienia tych osób woli, samoświadomości i podmiotowości. Opierają się one głównie na subtelnych psychotechnikach i socjotechnikach. Najczęściej bazują one na strachu i poczuciu winy. Kontrola świadomości stosowana przez sekty, oraz całkowite podporządkowanie grupie, opiera się na: kontroli zachowań, kontroli informacji, kontroli myśli i kontroli uczuć. Każdy z tych komponentów w istotny sposób wpływa na pozostałe.
    Kontrola zachowania oznacza całkowite podporządkowanie się regułom panującym w grupie. Dotyczy mieszkania, ubioru, ilości snu i sposobu odżywiania się, wykonywanych obowiązków, obrzędów i wszelkich podejmowanych działań. Kontrola informacji powoduje niemożność dokonywania rozsądnych ocen i prawidłowych interpretacji wskutek pozbawienia niezbędnych informacji. Kontrola myśli obejmuje przede wszystkim intensywną indoktrynację, w wyniku której doktryna sekty zajmuje miejsce własnego systemu przekonań jej członków, posługiwanie się "nowomową" oraz stosowanie technik "wyciszania myśli" i "koncentracji umysłu". Członek uczy się manipulowania własnymi procesami myślowymi. Kontrola uczuć z kolei zmierza do tego, by ograniczyć skalę ludzkich uczuć i nimi manipulować, głównie przez podsycanie lęków i poczucia winy.

    Zmiany osobowościowe i skutki psychiczne oddziaływania sekt
    Zmiany, na które najczęściej zwracają uwagę bliscy osób pozostających pod wpływem sekt oraz same osoby odchodzące od sekty można przedstawić jako objawy podobne do objawów uzależnienia: objaw głodu - narastające napięcie połączone z niepokojem, lękiem lub agresją, w przypadku braku osób, przedmiotów czy praktyk związanych z grupą, poczucie zagrożenia, trudności w koncentracji i podzielności uwagi, niekiedy również fizjologiczne odruchy abstynencyjne - drgawki, duszności; utrata kontroli - utrata umiejętności abstrakcyjnego myślenia oraz samodzielnego podejmowania decyzji, rozchwianie emocjonalne - naprzemienne napady radości (euforii, histerii) i smutku, depresja, pogłębianie fobii, nie słucha, wygłasza "przekazy", ma gotowe (stereotypowe) odpowiedzi na pytania; zmiana tolerancji - potrzeba coraz silniejszych bodźców, poczucie winy zmusza do intensyfikacji praktyk (głodówki, rytuały) i zwiększania ilości czasu poświęcanego grupie; pogarszanie funkcjonowania społecznego - zaniedbywanie obowiązków, zainteresowań, zobojętnienie wobec życia rodziny, a nawet wrogość wobec otoczenia, pewne tematy wywołują silną agresję, odnoszenie się negatywnie do ważnych dotychczas symboli państwowych i religijnych, gorliwe apostolstwo, izolacja od rodziny, kolegów i społeczeństwa; pogarszanie funkcjonowania fizycznego i emocjonalnego.
    Na podobne skutki zwraca uwagę J.-M. Abgrall, dodając, że manipulacja psychiczna przy zastosowaniu metod psychologicznych, mentalnych lub fizycznych wywołuje albo ujawnia wielorakie patologie psychiatryczne, które często wymagają długotrwałego leczenia. Patologie, będące skutkiem oddziaływania sekt, dzieli na trzy grupy: zjawiska depresyjne, zachowania neurotyczne i zaburzenia psychotyczne.

    Terapia i profilaktyka
    Pomoc osobom pozostającym pod wpływem sekt także przechodzi wiele przeobrażeń. Wiąże się ze zmianami w świadomości społecznej. Dawniej osoby te uważano by za "odmieńców”", "innowierców", którym pomoc wiązałaby się z wykorzystaniem przemocy. Również współcześnie odnajdujemy próby "pomocy" poprzez przymus. W latach osiemdziesiątych XX wieku miało miejsce wiele porwań i "odprogramywania". Działania takie świadczyły o zrozumieniu, że osoba będąca w sekcie uległa głębokiemu mechanizmowi uzależnienia. Jednak działania przemocowe zwykle spisane były na porażkę, jeszcze bardziej izolując osobę zmanipulowaną od rodziny i społeczeństwa i potwierdzając paranoiczne i lękowe wizje sekty.
    Współcześnie stawia się ciężar na wolność osoby poszkodowanej przez sektę i jej zgodę na uczestniczenie w procesie terapeutycznym. Wtedy praca terapeutyczna polega na zrozumieniu mechanizmów psychomanipulacji, którym uległ pacjent oraz na odbudowaniu wolnej, dojrzałej postawy. Praca profesjonalnych ośrodków zajmujących się tą tematyką skupia się w dużej mierze na pomocy rodzinie w odbudowaniu utraconych relacji emocjonalnych.
    Można zaryzykować stwierdzenie, że najlepszą pomocą osobom, które mogą wpaść w sidła manipulacji i uzależnienia są silne więzy emocjonalne z rodziną i bliskimi osobami oraz odnalezienie się w społeczeństwie i kulturze, wynikające z silnego (i realnego) poczucia własnej wartości. Pomocna w tym względzie także jest dobrze prowadzona, na szeroką skalę, profilaktyka. Wzmacnianie więzów emocjonalnych oraz dojrzałej osobowości, umiejętności twórczego myślenia i racjonalnego zadawania pytań, a nie sama znajomość doktryn sekt, chroni przed psychomanipulacją.

    LITERATURA
Abgrall J.M.: Sekty. Manipulacja psychologiczna. GWP, Gdańsk 2005.
Braun-Gałkowska M.: Młodzież w ruchu satanistycznym. Badania psychologiczne. Michalineum, Warszawa 1991.
Cialdini R.: Wywieranie Wpływu na ludzi. Teoria i praktyka. GWP, Gdańsk 1999.
Hassan S.: Jak uwolnić się od manipulacji psychicznej w sekcie. Poradnik dla rodzin i przyjaciół członków destrukcyjnych kultów. "Ravi", Łódź 2001.
Hassan S.: Psychomanipulacja w sektach. "Ravi", Łódź 1999.
Kuncewicz D., Opolska T., Wasiak M.: Sekty. Przedmiot fascynacji i zagrożeń. Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2000.
Lisiecka A.(red.): Sekty. Dominikański Ośrodek Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach, Wrocław 2007.
El Mountacir H.: Dzieci w sektach. Wydawnictwo WAM, Kraków 2000.
Nowak W., Ropiak S.(red): Sekty jako wyzwanie społeczne i religijne. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2005.
Nowakowski P.T.: Sekty - Co każdy powinien wiedzieć. Maternus Media, Tychy 1999.
Nowakowski P.T.: Sekty - Oblicza werbunku. Maternus Media, Tychy 2001.
Pytlak M.: Rozpoznać sektę. Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom 2005.
Raport o niektórych zjawiskach związanych z działalnością sekt w Polsce. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczpospolitej Polskiej, Międzyresortowy Zespół do Spraw Nowych Ruchów Religijnych, Warszawa 2000.
Szostak M.: Sekty destrukcyjne. Studium metodologiczno-kryminalistyczne. Zakamycze, Kraków 2001."

mgr Agnieszka Lisiecka

Rycina pochodzi z okładki książki pt. „Sekty” Dominikańskiego Ośrodka Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach. Wrocław 2007.

Przygotował: Marian Łysiak

Meritum 2008 nr 1 - pismo Kujawsko-Pomorskiej Izby Lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Toruniu.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004