Strona główna OIL

   


 
Warunki transplantacji ex vivo - część II

      Pobranie komórek, tkanek lub narządu od żywego dawcy na rzecz osoby niebędącej krewnym w linii prostej, rodzeństwa, osoby przysposobionej lub małżonka, wymaga zgody sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu dawcy, wydanego w postępowaniu nieprocesowym, po wysłuchaniu wnioskodawcy oraz po zapoznaniu się z opinią Komisji Etycznej Krajowej Rady Transplantacyjnej (art. 13 ust 1).
      Sąd wszczyna postępowanie na wniosek kandydata na dawcę. Do wniosku dołącza się: 1)pisemną zgodę biorcy na pobranie komórek, tkanek lub narządu od tego dawcy, 2)opinię Komisji Etycznej Krajowej Rady Transplantacyjnej, 3)orzeczenie kierownika zespołu lekarskiego mającego dokonać przeszczepienia o zasadności i celowości wykonania zabiegu.
      Rozpoznanie wniosku, o którym wyżej mowa, następuje w terminie 7 dni i jest wolne od opłat sądowych.
      Art. 13 ust 1 u.transp. nie dotyczy pobrania szpiku i innych regenerujących się komórek lub tkanek.
      W świetle art. 12 ust 1 pkt 3 u.transp. pobranie materiału transplantacyjnego od dawcy ex vivo musi być poprzedzone niezbędnymi badaniami lekarskimi ustalającymi, czy ryzyko zabiegu nie wykracza poza przewidywane granice dopuszczalne dla tego rodzaju zabiegów i nie upośledzi w istotny sposób stanu zdrowia dawcy.
      Wymagania zdrowotne, jakim powinien odpowiadać kandydat na dawcę, wykaz badań lekarskich i pomocniczych badań diagnostycznych jakim powinien podlegać kandydat na dawcę komórek, tkanek lub narządu oraz przeciwwskazania do oddania komórek, tkanek lub narządu szczegółowo określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 kwietnia 2006r. w sprawie wymagań dla kandydata na dawcę komórek, tkanek lub narządu1.
      Zabieg pobrania i przeszczepienia komórek, tkanek lub narządów od określonego dawcy ex vivo musi być zasadny i celowy2. Zasadność i celowość eksplantacji i implantacji komórek, tkanek lub narządów od określonego dawcy ex vivo ustalają lekarze pobierający i przeszczepiający je określonemu biorcy na podstawie aktualnego stanu wiedzy medycznej.
      Ustawa w art. 12 ust 1 pkt 5, 8, 9 nakłada na lekarza obowiązek poinformowania dawcy i biorcy o interwencjach medycznych, którym mają zostać poddani.
      Kandydat na dawcę zanim wyrazi zgodę na zabieg pobrania musi być szczegółowo pisemnie poinformowany o rodzaju zabiegu, ryzyku związanym z tym zabiegiem i o dających się przewidzieć następstwach dla jego stanu zdrowia w przyszłości. Obowiązek udzielenia dawcy powyższej informacji spoczywa na lekarzu, który ma wykonać zabieg oraz na lekarzu niebiorącym bezpośrednio udziału w pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek lub narządu. Tym samym należy zauważyć, iż ustawodawca w nowej u.transp. wprowadza wymóg uzyskania przez pacjenta dodatkowej pisemnej informacji sporządzonej przez lekarza niebiorącego bezpośrednio udziału w eksplantacji i inplantacji. Powyższe rozwiązanie prawne ma przede wszystkim na
      Kandydatem na dawcę komórek i tkanek może być również kobieta ciężarna. W takiej sytuacji ryzyko zabiegu winno być określone również dla mającego się urodzić dziecka. Ustalenie ryzyka powinno odbyć się przy udziale lekarza ginekologa i neonatologa.
      Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2004, II CK 303/04, OSP 2005 Nr 11, poz. 131, ciężar dowodu wykonania ustawowego obowiązku udzielenia pacjentowi lub jego ustawowemu przedstawicielowi przystępnej informacji, poprzedzającej wyrażenie zgody na zabieg operacyjny (...) spoczywa na lekarzu.
      Kandydat na dawcę przed wyrażeniem zgody musi być również uprzedzony o skutkach wynikających z wycofania zgody na pobranie komórek, tkanek lub narządu, związanych z ostatnią fazą przygotowania biorcy do dokonania ich przeszczepienia. Nagła zmiana decyzji dawcy może wywołać niepożądane skutki w psychice biorcy oczekującego na organ, co nie jest bez znaczenia dla jego ogólnego stanu zdrowia3.
      Art. 12 ust 1 pkt 9 u. transp. wprowadza wymóg poinformowania kandydata na biorcę o ryzyku związanym z zabiegiem pobrania komórek, tkanek lub narządu oraz o możliwych następstwach pobrania dla stanu zdrowia dawcy.
      U. transp. z 2005r. pomija zaś całkowicie obowiązek pouczenia przez lekarza biorcy o ryzyku związanym z zabiegiem przeszczepienia mu komórek, tkanek i narządów oraz o możliwych następstwach, wywołanych tymże zabiegiem, co należy ocenić krytycznie. Biorca nerki powinien w szczególności wiedzieć o tym, iż istnieje możliwość utraty przez niego przeszczepionego narządu w wyniku odrzucenia, o ryzyku operacyjnym i ryzyku wystąpienia powikłań, o działaniach ubocznych leków immunosupresyjnych mających wpływ na okres funkcjonowania przeszczepu, o zwiększonym procencie infekcji i zwiększonym ryzyku powstania chłoniaków jako efektu immunosupresji4. Ponadt
      Ostatnią przesłanką jest wymóg zgody. Stanowi on nieodłączny warunek każdego prawnie przeprowadzonego przeszczepu ex vivo (art. 12 ust 1 pkt 7, 9; art. 12 ust 3 u.transp.).
      Zgoda musi być dobrowolna (art. 12 ust 1 pkt 7), a więc powinna być spontaniczna, pochodząca od samego dawcy, a nie narzucona6.
      Ustawodawca w art. 12 ust 7 i 9 u.transp. nałożył na dawcę i biorcę dodatkowe obostrzenia podczas wyrażania przez nich zgody.
      Dawca, który wyraża zgodę na pobranie od niego nieregenerujących się komórek, tkanek lub narządu w celu implantacji, musi określić biorcę przeszczepu. Wymóg określenia biorcy przeszczepu nie dotyczy pobrania szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek. Zgoda dawcy na pobranie od niego nieregenerujących się komórek, tkanek lub narządu musi być wyrażona w formie pisemnej. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006r. I CSK 191/05, Biul.SN 2006 Nr 6, poz. 9, niezachowanie pisemnej formy oświadczenia pacjenta wyrażającego zgodę na zabieg (...) nie powoduje nieważności samej zgody. Skutki niezachowania wymaganej formy określa art. 74 k.c.
      Także biorca zobowiązany jest do wyrażenia zgody na przyjęcie nieregenerujących się komórek, tkanek lub narządu od ściśle określonego dawcy. Wymóg wyrażenia zgody na przyjęcie przeszczepu od określonego dawcy nie dotyczy szpiku lub innych regenerujących się komórek lub tkanek (art. 12 ust 1 pkt 9 u.transp.). Jednocześnie należy zauważyć, że wymóg ten niejednokrotnie może okazać się fikcją prawną, kiedy kandydatem na biorcę jest osoba małoletnia poniżej 16 roku życia bądź osoba ubezwłasnowolniona, niezdolna do dostatecznego rozeznania7. Przypisy:

  1. Dz.U. 2006 Nr 76, poz. 556;
  2. Vide szerzej J. Duda: Bioprawne dylematy współczesnej transplantacji (w:) Godność - utracona? Kielce 1999, s. 68; J. Duda: transplantacja w prawie polskim. Aspekty karnoprawne, Kraków 2004, s. 155-161;
  3. J. Duda: Transplantacja w prawie polskim. Aspekty karnoprawne, Kraków 2004, s.143,
  4. Por. C.D. Heidecke (w:) S. Storkebaum, Dar życia, Warszawa 1999, s. 60; M. Magot, K. Myszka, M. Boratyńska, P. Szyber, M. Strutyńska, T. Szepietowski, M. Klinger, Ostre zapalenie trzustki u chorych po transplantacji nerki (w:) Transplantacja u progu XXI wieku. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego, Wrocław 1999, s. 118,
  5. K.H. Kleber (w:) Debata na temat ustawy transplantacyjnej. Modele rozwiązań w Bundestagu (w:) Etyczne aspekty transplantacji narządów, red. A. Marcol, Opole 1996, s. 142-143,
  6. J. Jaroszek: Przeszczepy w świetle prawa w Polsce, Warszawa 1988, s. 55;
  7. J. Duda: Transplantacja w prawie polskim ..., s. 150;

Juliusz Duda - adwokat prowadzący indywidualnie kancelarię adwokacką w Kielcach. Członek Towarzystwa Naukowego Prawa Karnego w Warszawie oraz Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego im. prof. Stanisława Batawii w Warszawie. Autor książek: Transplantacja w prawie polskim. Aspekty cywilnoprawne, Zakamycze 1998 (monografia), Polskie ustawodawstwo transplantacyjne, Zakamycze 1999, Transplantacja w prawie polskim. Aspekty karnoprawne, Zakamycze 2004 (monografia), Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis 2006 oraz wydanych przez Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis następujących publikacji elektronicznych: Tajemnica dziennikarska (2003); Transmisja rozprawy karnej przez środki masowego przekazu (2004).

Eskulap Świętokrzyski 2007 nr 3 - pismo Świętokrzyskiej Izby Lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Kielcach.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004-2020