Strona główna OIL

   


 
Konspiracyjna służba sanitarna ZWZ-AK na Ziemi Staszowskiej cz.I

Jerzy Władysław Więckowski
      Na Ziemi Staszowskiej, w ramach Obwodu ZWZ-AK Sandomierz, były dwa Podobwody ZWZ-AK, tj. Staszów kryptonim "Modrzew" z placówkami: Bogoria (ówcześnie w gminie Wiśniowa), Rytwiany i Staszów oraz Podobwód AK Osiek kryptonim "Dąb" (utworzony w XI 1942 r.) z placówkami: Osiek, Tursko Wielkie i Połaniec. Obecne gminy Łubnice i Oleśnica wchodziły w skład Podobwodu ZWZ-AK Stopnica kryptonim "Storczyk", a obecna gmina Szydłów weszła do Podobwodu ZWZ-AK Szydłów, kryptonim "Słonecznik". W składzie tego ostatniego podobwodu znajdowały się ówczesne gminy: Kurozwęki, Oględów (z siedzibą w Koniemłotach), Potok, Szydłów i Tuczępy. W tym też podobwodzie poszczególne gminy stanowiły tzw. Rejony ZWZ-AK, zaś placówki (w zależności od stanu organizacyjnego) obejmowały całą gminę, wieś lub kilka wsi.
      W okresie konspiracji, jak i w różnych fazach walk powstańczych z Niemcami, służba sanitarna ZWZ-AK oparta była głównie o zaprzysiężonych lekarzy (w tym oficerów rezerwy), felczerów i pielęgniarki, pracujących na omawianym terenie już przed wojną. Częściowo też o przybyłych z terenów wcielonych do Rzeszy lub chroniących się tutaj przed aresztowaniem. Na omawianym terenie personel medyczny był stosunkowo nieliczny. Na ogół w gminach zatrudniony był jeden lekarz, czasami też felczer, pielęgniarka lub położna. Represje okupanta, walka bieżąca ZWZ-AK, złe warunki sanitarne, słabe wyżywienie niosły z sobą zwiększoną ilość żołnierzy rannych i chorych (w tym na choroby zakaźne) wymagających opieki medycznej. Dotyczyło to w równym stopniu ludności cywilnej, a także innych organizacji konspiracyjnych, którym służba sanitarna ZWZ-AK służyła pomocą.
      Skala potrzeb, warunki konspiracji oraz przygotowania do przyszłej otwartej walki zbrojnej z okupantem sprawiły, że fachowy personel medyczny wyszkolił liczne zastępy sanitariuszek, głównie członkiń Wojskowej Służby Kobiet; często z harcerskich "Szarych Szeregów". Przygotowywano też, zwłaszcza do pracy w oddziałach partyzanckich, byłych sanitariuszy mających za sobą służbę w Wojsku Polskim.
      Z uwagi na zagrożenie ze strony Niemców, ze szpitali stacjonarnych korzystano rzadko, wyjąwszy, gdy charakter rany lub stan chorego był ciężki i w warunkach "polowych" nie można było udzielić skutecznej pomocy. Starano się wówczas fałszować kartę chorego, aby ukryć (zwłaszcza przy ranach postrzałowych) rzeczywisty powód pobytu w szpitalu. W okresie okupacji możliwości pomocy medycznej w szpitalach, były nad wyraz skromne. Na omawianym terenie był tylko niewielki szpital w Staszowie (założony w 1851 r.). W najbliższym otoczeniu, ale w odległości kilkudziesięciu kilometrów, były jeszcze szpitale w Sandomierzu, Stopnicy i Busku. Dowiezienie rannego lub ciężko chorego było bardzo utrudnione. Do dyspozycji była niemal wyłącznie chłopska furmanka. W tej sytuacji tworzono zakonspirowane "szpitaliki" w ustronnych gospodarstwach wiejskich lub ukrywano rannych w zakonspirowanych mieszkaniach. Stosowano przy tym dość często metodę maskowania polegającą na tym, że na domu (lub w pobliżu) umieszczano tablicę informującą o chorobie zakaźnej, najczęściej "tyfus", co na ogół skutecznie odstraszało Niemców od wchodzenia do danych obiektów.
      Lekarstwa, bandaże i inne środki medyczne dostarczali będący w ZWZAK lub jej sprzyjający lekarze, aptekarze, pielęgniarki. Wyszkolone w konspiracji sanitariuszki wykonywały też z lnianych materiałów tzw. "szarpie", jako formę bandaży. W torbach sanitarnych kompletowano podstawowe narzędzia, lekarstwa i środki opatrunkowe potrzebne przy udzielaniu pierwszej pomocy medycznej.
      W ramach planów przygotowań do powstania powszechnego (lub jego wariantów w postaci akcji "Burza" i "Deszcz") wielu lekarzy i część personelu pomocniczego otrzymało przydziały mobilizacyjne do oddziałów partyzanckich i odtwarzanych jednostek sił zbrojnych. Część personelu medycznego AK pozostawała na miejscu, w pogotowiu do mobilizacji w II rzucie lub do wykonywania swoich zadań po ujawnieniu się przed Annią Czerwoną lokalnych władz cywilnych i wojskowych AK. Szerzej o tym w dalszej części artykułu.
      Przejdźmy teraz do funkcjonowania konspiracyjnej służby sanitarnej ZWZAK na terenie obecnego powiatu staszowskiego.
      A. Podobwody ZWZ-AK w strukturze Obwodu Sandomierz.
      l. Podobwód ZWZ-AK Staszów kryptonim "Modrzew".
      W miejscowym szpitalu i ośrodku zdrowia pracowało od 2 - 4 lekarzy różnych specjalności, felczer i kilkanaście pielęgniarek, w tym siostry zakonne (szarytki). Spośród nich do ZWZ-AK należał por. lek. Czesław Kozłowski (w latach 30. lekarz stacjonującego w Staszowie I batalionu 2 Pułku Piechoty Legionów; od VII 1942 r. w BCh) oraz przybyły w 1943 r. z Krakowa, znakomity chirurg, dr Władysław Laszczak. Dr Witold Lemieszewski był członkiem Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW). W nocy z 6/7 XI 1942 r. został aresztowany przez gestapo, wywieziony do Ostrowca Św. i tam zamordowany. Aresztowany wraz z nim lek. Czesław Kozłowski wywieziony został do Oświęcimia. Dyrektor staszowskiego szpitala dr Stefan Niewirowicz, choć fonnalnie nie był w konspiracji, pomagał wszystkim organizacjom. Organizował m.in. "kursy udzielania pierwszej pomocy w nieszczęśliwych wypadkach", w których uczestniczyło też wielu żołnierzy AK. Członkiem AK był, pracujący w szpitalu, plut. Stanisław Ostrowski, były podoficer sanitarny staszowskiego I batalionu 2 ppLeg. Materiały opatrunkowe, a także leki (zwłaszcza przeciwbólowe i na przeziębienie) uzyskiwano na potrzeby placówek (w formie zakupów i darów) z miejscowej apteki Bolesława i Wiktora Krause oraz ze Składu Aptecznego Bolesława Tomaszewskiego.
c.d.n.

Eskulap Świętokrzyski 2005 nr 3 - pismo Świętokrzyskiej Izby Lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Kielcach.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004  
Redaktor: serwis@kielce.oil.org.pl  
Data utworzenia: 2005-03-10