Strona główna OIL

   


 
Podstawy rozpoznawania zakażeń HIV i choroby AIDS

z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. K. Dłuskiego w Białymstoku,
z Kliniki Obserwacyjno - Zakaźnej AM w Białymstoku
Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Danuta Prokopowicz


      Pierwszy przypadek zakażenia HIV w Polsce odnotowano w 1985, rok później po raz pierwszy rozpoznano AIDS. Pierwszy chory na AIDS został przyjęty do Kliniki Obserwacyjno - Zakaźnej w Białymstoku przed piętnastoma laty. Od tego momentu rozpoczął funkcjonowanie Punkt Konsultacyjny oraz Pododdział dla zakażonych HIV i chorych na AIDS zapewniający diagnostykę i opiekę nad zakażonymi HIV.
      Standardowa diagnostyka zakażenia HIV polega na oznaczaniu przeciwciał anty HIV w surowicy metodą ELISA. Po raz pierwszy badania te zostały wprowadzone na rynek w 1985 roku.
      W testach pierwszej generacji antygenem był oczyszczony materiał wirusowy uzyskiwany z hodowli komórkowej, w testach drugiej generacji rekombinowane białka wirusowe. W chwili obecnej w badaniach przesiewowych stosuje się testy trzeciej i czwartej generacji, w których wykorzystywane są dodatkowo syntetyczne peptydy o antygenowości białek wirusowych. Testy trzeciej generacji wykrywają przeciwciała anty - HIV 1 i anty - HIV 2, w testach czwartej generacji dodatkowo wykrywany jest antygen p24.
      Przeciwciała anty HIV w klasie IgG mogą pojawić się w surowicy już po kilkunastu dniach od momentu zakażenia jednak rutynowo badanie metodą ELISA przeprowadza się po upływie trzech miesięcy od momentu ryzykownego zachowania.
Kryteria laboratoryjne (liczba komórek CD4/μl)Kryteria kliniczne
A
Bezobjawowa, ostra infekcja HIV lub PGL (przetrwałą uogólniona limfadenopatia
B
Choroba objawowa, stany nie należące do A lub C
C
Choroby wskaźnikowe AIDS
>500 A1 B1 C1
200 - 499 A2 B2 C2
>200 A3 B3 C3

      Pierwszy dodatni wynik badania anty HIV nie jest podstawą do rozpoznania zakażenia. Badanie to należy powtórzyć w surowicy uzyskanej z następnego pobrania krwi. W przypadku uzyskania kolejnego dodatniego wyniku należy wykonać test potwierdzenia. Najczęściej stosowana jest metoda immunoblotingu, nazywana popularnie testem Western blot, która również polega na wykrywaniu przeciwciał; antygeny wirusowe uzyskane w wyniku elektroforetycznego rozdziału białek wirusa są umieszczone na pasku nitrocelulozowym - Uwidaczniają się one w wyniku reakcji antygen - przeciwciało. Za dodatni wynik uznaje się wykazanie w badanej surowicy przeciwciał dla co najmniej trzech białek wirusowych, kodowanych przez przynajmniej dwa geny HIV.
      Metoda ELISA wykrywająca przeciwciała anty HIV obarczona jest możliwością uzyskania fałszywie dodatnich lub fałszywie ujemnych wyników.
      Wyniki fałszywie dodatnie najczęściej dotyczą osób z chorobami autoimmunologicznymi, reumatoidalnym zapaleniem stawów, chorobą alkoholową, nowotworami, ostrymi chorobami wirusowymi, u osób poddanych immunizacji w krótkim czasie przed wykonaniem testu. W Polsce dodatni wynik badania anty HIV metodą ELISA potwierdzany jest badaniem Western blot w 75% przypadków, w 15 % przypadków badanie Western blot nie potwierdza zakażenia wirusem HIV, 10% wyników pozostaje nierozstrzygniętych. Wśród tych ostatnich należy powtórzyć badanie Western blot po 6 miesiącach.
      Oznaczanie antygenu p24 metodą ELISA znalazło zastosowanie w diagnostyce wczesnego zakażenia HIV. Antygen ten jest wykrywany w surowicy osób zakażonych jeszcze przed pojawieniem się przeciwciał anty HIV. W dalszych stadiach zakażenia antygen p24 najczęściej jest niewykrywalny, ponownie pojawia się tuż przed lub w pełnoobjawowym AIDS. Z tego względu oznaczanie antygenu p24 znalazło zastosowanie w diagnostyce zakażenia noworodków urodzonych przez kobiety zakażone wirusem HIV oraz w diagnostyce osób, które uległy ekspozycji zawodowej.
      W tych sytuacjach klinicznych oraz w przypadku wątpliwego wyniku badania Western blot wykorzystywane są metody biologii molekularnej: wykrywanie kwasów nukleinowych wirusa HIV (PCR, NASBA, metoda bDNA) oraz hodowla komórkowa HIV.
      W naturalnym przebiegu zakażenia HIV wyróżnia się cztery fazy: zakażenie pierwotne, wczesna faza zakażenia, pośrednia faza zakażenia oraz późna faza zakażenia czyli pełnoobjawowy AIDS. W większości przypadków okres od momentu zakażenia do rozwoju pełnoobjawowego AIDS trwa 10 - 15 lat, w niektórych przypadkach postęp choroby jest znacznie szybszy 2 - 3 lata (rapid progressors).
      Wykładnikiem laboratoryjnym zaawansowania zakażenia HIV jest liczba limfocytów CD4, która zmniejsza się w miarę postępu choroby. Obniżenie liczby limfocytów CD4 poniżej 200 komórek/μl zwiększa ryzyko wystąpienia chorób oportunistycznych w ciągu 2 lat o 50 - 70%.
      W 1993 roku została opracowana przez CDC klasyfikacja zakażenia HIV i choroby AIDS oparta na kryteriach klinicznych i laboratoryjnych.
      Kryterium rozpoznania AIDS w Europie jest wystąpienie przynajmniej jednej choroby wskaźnikowej u osoby zakażonej HIV - stadium C3. W Stanach Zjednoczonych Ameryki do tego rozpoznania upoważnia również obniżenie liczby limfocytów CD4 poniżej 200 komórek/μl - stadium A3 i B3.
      Choroby wskaźnikowe:

  • kandydoza przełyku, tchawicy, oskrzeli lub płuc
  • kokcydioidomykoza pozapłuc na,
  • kryptokokoza pozapłucna
  • kryptosporydioza z biegunką trwającą powyżej miesiąca
  • cytomegalia narządowa (z wyjątkiem śledziony, wątroby i węzłów chłonnych),
  • opryszczka ze zmianami na skórze i błonach śluzowych utrzymująca się powyżej 1 miesiąca lub zapalenie oskrzeli, płuc, przełyku o etiologii HSV,
  • zakażenia bakteryjne, liczne lub nawracające u dziecka poniżej 13 lat,
  • zespół wyniszczenia,
  • biegunka w przebiegu izosporozy utrzymująca się powyżej miesiąca,
  • mięsak Kaposiego,
  • chłoniak nieziarniczy z limfocytów B lub mięsak immuno blastyczny,
  • mykobakterioza rozsiana,
  • gruźlica płucna i pozapłucna,
  • nokardioza,
  • pneumocystozowe zapalenie płuc,
  • postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia,
  • nawracająca posocznica wywołana przez bakterie z rodzaju Salmonella,
  • węgorczyca pozajelitowa,
  • toksoplazmoza mózgu,
  • histoplazmoza pozapłucna,
  • nawracające zapalenia płuc,
  • chłoniak pierwotny mózgu,
  • inwazyjny rak szyjki macicy,
  • HIV demencja,
  • nawracające bakteryjne zapalenia płuc występujące co najmniej 2 razy w roku.

      Na terenie województwa podlaskiego i warmińsko - mazurskiego diagnostyka i leczenie pacjentów zakażonych HIV i chorych na AIDS prowadzona jest przez Punkt Konsultacyjny przy Klinice Obserwacyjno - Zakaźnej AM w Białymstoku, ul. Żurawia 14.
      Przeciwciała oznacza się w surowicy uzyskanej z 5 ml krwi pełnej pobranej na "skrzep".
      Badania diagnostyczne wykrywające i potwierdzające zakażenie HIV są bezpłatne dla osób z wywiadem ryzykownych zachowań. W pozostałych przypadkach badanie jest płatne a jego cena wynosi 45 zł.
      Koszt dwukrotnego badania przesiewowego metodą ELISA i badania potwierdzającego Western blot, które należy wykonać u osoby zakażonej HIV wynosi około 250 zł.

Aldona Kowalczuk - Kot,
Urszula Grygoruk,
Magdalena Rogalska

Biuletyn nr 2005/2 - pismo Okręgowej Izby lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Białymstoku.
Dla członków izby lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2004