Partnerami serwisu są:



Nasza strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie oznacza zgodę na ich zapis lub odczyt zgodnie z ustawieniami przeglądarki.
 

 Gazeta Lekarska  Przegląd numerów Gazety Lekarskiej  Rocznik 2009 Gazety Lekarskiej  Numer 2009-01  Podstawowa opieka zdrowotna - Teraz bardziej niż kiedykolwiek 

Koncepcję podstawowej opieki zdrowotnej (primary health care) sformułowano trzydzieści lat temu. Stanowiła ona zbiór wartości, zasad i przekonań zmierzających do podniesienia poziomu zdrowotności w społeczeństwach znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.

We wszystkich krajach koncepcja ta miała służyć zapewnieniu bardziej sprawiedliwego dostępu do opieki zdrowotnej i efektywnego dysponowania zasobami. Koncepcja podstawowej opieki zdrowotnej opierała się na holistycznym pojmowaniu zdrowia, wykraczającym poza wąski model jego ochrony. W ramach tej koncepcji uznawano, że wiele pierwotnych przyczyn chorób i złego stanu zdrowia znajduje się poza kontrolą sektora ochrony zdrowia, w związku z czym należałoby zastosować szerokie, ogólnospołeczne podejście do tych problemów. Takie postępowanie pozwoliłoby na osiągnięcie kilku celów: lepsze zdrowie, mniej chorób, większa równość i znaczna poprawa funkcjonowania systemów opieki zdrowotnej.
W obecnych czasach systemy opieki zdrowotnej, nawet w najbardziej rozwiniętych krajach, nie osiągają tych celów. Mimo niezwykłych postępów w zakresie lepszego zdrowia, zwalczania chorób i przedłużania życia, ludzie na całym świecie są niezadowoleni z istniejących systemów opieki zdrowotnej. Jednym z największych problemów są koszty opieki zdrowotnej. Jest to niebagatelny problem, ponieważ 100 milionów ludzi popada co roku w ubóstwo, płacąc za opiekę zdrowotną. Miliony innych nie mają możliwości uzyskania dostępu do jakiejkolwiek opieki zdrowotnej.
Źródłem problemów jest to, że systemy opieki zdrowotnej oraz programy rozwoju opieki zdrowotnej przekształciły się w mozaikę składającą się z odrębnych elementów. Przejawia się to w nadmiernej specjalizacji służby zdrowia w krajach bogatych, a w krajach biednych w fakcie istnienia sponsorowanych przez darczyńców programów, skupiających się na pojedynczych chorobach. Znaczna część istniejących środków jest przeznaczana na usługi lecznicze, a zaniedbuje się profilaktykę i promocję zdrowia, które mogłyby zredukować globalne obciążenie chorobami o 70%. Krótko mówiąc, systemy opieki zdrowotnej są niesprawiedliwe, nieefektywne i mniej skuteczne niż mogłyby być. Bez dokonania znaczącej reorientacji obecne niewydolne systemy opieki zdrowotnej mogą się ugiąć pod ciężarem wyzwań wiążących się ze zjawiskami takimi jak starzenie się społeczeństw, pandemie chorób przewlekłych, nowe choroby (np. SARS) oraz skutki zmian klimatycznych.
Zamiast poprawiać swoją zdolność do przewidywania nowych wyzwań i reagowania na nie, systemy ochrony zdrowia wydają się dryfować od jednego krótkofalowego priorytetu do następnego, co powoduje ich rosnące rozproszenie i brak jasno wytyczonego kierunku - stwierdzają autorzy raportu.
Z opublikowanym 14 października 2008 r. raportem WHO wiąże nadzieję na rozpoczęcie globalnej debaty na temat skuteczności podstawowej opieki zdrowotnej jako metody reorientacji krajowych systemów ochrony zdrowia. Podstawowa opieka zdrowotna stanowi przede wszystkim sposób na zorganizowanie pełnego zakresu opieki, od gospodarstw domowych po szpitale, profilaktyka ma szansę stać się równie ważna co leczenie, a środki będą inwestowane racjonalnie na różnych szczeblach opieki - twierdzi dyrektor generalna WHO Margaret Chan, w komentarzu redakcyjnym do "Lancetu".
WHO ma nadzieję nie tyle rozpocząć, co odnowić tę debatę. Koncepcja podstawowej opieki zdrowotnej została oficjalnie zaprezentowana w roku 1978, kiedy państwa członkowskie WHO podpisały "Deklarację z Ałma-Aty". To było 30 lat temu. Kilka krajów dążyło do ideału. Jednak koncepcja ta została niemal od razu błędnie zrozumiana - przypomina i wyjaśnia dr Chan.
Podstawową opiekę zdrowotną błędnie interpretowano jako słabą opiekę dla ludzi ubogich. Sądzono także, że dotyczy ona wyłącznie opieki zdrowotnej pierwszego stopnia. Niektórzy odrzucali tę koncepcję jako utopijną ideę, a inni z kolei uznawali ją za zagrożenie dla medycznego establishmentu.
WHO proponuje, aby kraje kształtowały system opieki zdrowotnej i decydowały o jego rozwoju w oparciu o cztery ogólne, wzajemnie powiązane kierunki polityki publicznej. Są to cztery kluczowe zasady koncepcji podstawowej opieki zdrowotnej. (patrz - obok)
Dążenie do osiągnięcia tych czterech nadrzędnych celów związanych z podstawową opieką zdrowotną pozwoli krajowym systemom ochrony zdrowia na osiągnięcie większej jednolitości, sprawności, sprawiedliwości i znacznie większej skuteczności.
Osiągnięcie postępów w tym zakresie jest możliwe, i to we wszystkich krajach. To właśnie obecnie - bardziej niż kiedykolwiek przedtem - istnieje możliwość dokonywania zmian systemów opieki zdrowotnej we wszystkich krajach w kierunku oparcia ich na koncepcji podstawowej opieki zdrowotnej. Choć wyzwania dla krajów o różnych poziomach dochodów będą odmienne, to istnieje tu szereg elementów wspólnych. Obecnie na ochronę zdrowia wydaje się na świecie więcej pieniędzy niż w przeszłości, dysponujemy też większą wiedzą, a także osiągnięciami technologicznymi, które pozwalają nam stawiać czoła globalnym wyzwaniom. Uznaje się obecnie, że zagrożenia i szanse w sferze zdrowia są analogiczne na całym świecie. W niektórych krajach istotną rolę odgrywają środki pomocowe, jednak zdecydowana większość wydatków na zdrowie pochodzi ze źródeł krajowych. Nawet w Afryce 70% wszystkich środków przeznaczanych na zdrowie pochodzi obecnie z budżetów krajowych. To oznacza, że większość krajów posiada potencjał pozwalający im na stosowanie koncepcji podstawowej opieki zdrowotnej i czerpanie płynących z niej korzyści.

opr. Marek Stankiewicz

Tekst jest streszczeniem Światowego Raportu Zdrowia, ogłoszonego 4 grudnia 2008 r. na portalu www.who.int



Kluczowe zasady koncepcji podstawowej opieki zdrowotnej

Powszechność
Aby systemy były sprawiedliwie i funkcjonowały sprawnie, wszyscy ludzie muszą mieć dostęp do opieki zdrowotnej według potrzeb i niezależnie od swoich możliwości finansowych. Jeśli taki dostęp nie jest zapewniony, powstają nierówności w zakresie ochrony zdrowia, co prowadzi do ogromnych różnic w oczekiwanej długości życia nie tylko w różnych krajach, ale nierzadko w obrębie tego samego kraju (różnice te sięgają kilku dziesięcioleci). Nierówności te zwiększają ryzyko dla wszystkich członków społeczeństwa, a szczególnie ryzyko pojawienia się ognisk różnych chorób. Zapewnienie powszechnej opieki z pewnością jest wyzwaniem finansowym, jednak należy przypomnieć, że większość obecnie funkcjonujących systemów opiera się na płatnościach dokonywanych bezpośrednio przez pacjenta, co jest najmniej sprawiedliwą i najmniej skuteczną zasadą. WHO rekomenduje stosowanie mechanizmu poolingu finansowego oraz przedpłacania, przyjmującego na przykład postać systemu ubezpieczeń. Przykładowo w roku 1988 Brazylia podjęła kroki zmierzające do wprowadzenia powszechnej opieki zdrowotnej, a obecnie opieką taką zostało objęte 70% ludności tego kraju.

Usługi zorientowane na człowieka
W ramach systemów opieki zdrowotnej można dokonać reorientacji, aby lepiej zaspokajały one potrzeby ludzkie, ponieważ punkty świadczące usługi medyczne będą silniej zakorzenione w życiu poszczególnych wspólnot. Islamska Republika Iranu posiada 17 000 "domów zdrowia", z których każdy obsługuje ok. 1,5 tys. osób. Instytucje te przyczyniły się do radykalnego spadku wskaźnika śmiertelności w ciągu ostatnich dwóch dekad, a średnia oczekiwana długość życia wzrosła do 71 lat w 2006 r. (63 lat w roku 1990). Strategia w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej realizowana od 2001 r. przez Nową Zelandię przewiduje silny nacisk na profilaktykę oraz leczenie chorób przewlekłych. Z kolei "polikliniki" na Kubie pomogły jej mieszkańcom osiągnąć jeden z najwyższych wskaźników średniej oczekiwanej długości życia (78 lat) wśród krajów rozwijających się. W Brazylii z kolei program zdrowia rodzinnego zapewnia wysokiej jakości opiekę zdrowotną dla rodzin w domach, przychodniach i szpitalach.

Zdrowa polityka publiczna
Ogromnych różnic w długości życia - takich jak na przykład 27 lat różnicy między bogatymi i ubogimi dzielnicami Glasgow - nie da się wyjaśnić samą tylko biologią. Wiele czynników wywierających wpływ na zdrowie leży w istocie poza strefą wpływów sektora ochrony zdrowia. Ministrowie handlu, ochrony środowiska, edukacji oraz szefowie innych resortów również wywierają wpływ na zdrowie społeczeństw, jednak niewiele uwagi poświęca się tym ich decyzjom, które pociągają za sobą skutki zdrowotne. WHO jest zdania, że wszystkie takie decyzje powinny stać się przedmiotem refleksji oraz że rządy powinny uwzględniać czynnik zdrowia we wszystkich dziedzinach polityki państwa. Takie podejście będzie wymagało zmian w ustaleniach politycznych, ponieważ wiele ważnych efektów zdrowotnych można osiągnąć dzięki programom rozwoju w okresie wczesnodziecięcym oraz programom edukacji kobiet. Jednakże korzyści tego typu nie będą widoczne w trakcie kadencji jednego polityka.

Liderzy
Istniejące systemy ochrony zdrowia same z siebie nie stają się bardziej sprawiedliwe, sprawniejsze (lepiej działające) i skuteczniejsze (osiągające postawione cele). Zamiast więc nakazywać i kontrolować, liderzy powinni raczej negocjować i prowadzić w określonym kierunku. Do prowadzenia takiej polityki należy zaangażować wszystkie elementy składowe społeczeństwa - w tym te, które nie są tradycyjnie związane z ochroną zdrowia. Rolę do odegrania ma tu także społeczeństwo obywatelskie, sektor prywatny, wspólnoty lokalne i sektor biznesu. Liderzy zajmujący się ochroną zdrowia powinni zadbać o stworzenie platformy, w ramach której słabsze grupy mogłyby wyrażać swoje potrzeby, a tak wyartykułowane potrzeby powinny być brane pod uwagę. Dzięki takim działaniom można uwolnić ogromny potencjał. W jednej drugiej państw świata sprawy zdrowia stanowią największą osobistą troskę jednej trzeciej populacji. Mądre przywództwo musi bazować na wiedzy o tym, jakie mechanizmy się sprawdzają. Należy jednak odnotować, że badania nad systemami ochrony zdrowia często cierpią na znaczne niedofinansowanie. Przykładowo w USA na badania tego typu wydaje się zaledwie 0,1% krajowego budżetu ochrony zdrowia. Badania takie są jednak niezbędne, aby generować jak najlepsze materiały faktograficzne, które stanowić będą podstawę podejmowania decyzji w zakresie ochrony zdrowia.




Gazeta Lekarska 2009-01 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2005  
Korespondencja: redakcja@gazetalekarska.pl  
Uwagi techniczne: serwis@gazetalekarska.pl  
Data utworzenia: 2008-12-31