Partnerami serwisu są:



Nasza strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie oznacza zgodę na ich zapis lub odczyt zgodnie z ustawieniami przeglądarki.
 

 Gazeta Lekarska  Przegląd numerów Gazety Lekarskiej  Rocznik 2001 Gazety Lekarskiej  Numer 2001-01  O biografiach lekarzy i o ich autorach 

Pół wieku temu rozpoczęła się wielka przygoda jednego ze współczesnych nam lekarzy. Dr Piotr Szarejko, szpitalnik i ginekolog, doszedł bowiem wówczas do wniosku, że aby coś ważnego w życiu dokonać, trzeba wybrać jeden temat i całkowicie się jemu poświęcić. Taki temat, którego inni nie podejmą.
Jego wybór został ukierunkowany pamięcią wykładów Adama Wrzoska, historyka medycyny w USB w Wilnie i promieniowaniem osobowości Stanisława Konopki, dyrektora GBL, również historyka medycyny, w którego orbicie dr Szarejko się znajdował. Wybór padł na biogramy polskich lekarzy. Ale nie wyłącznie lekarzy wybitnych, profesorów, pionierów, których nazwiska są powszechnie znane, o których się często mówi i chętnie pisze czy to w "Polskim Słowniku Biograficznym", czy w słownikach lekarskich specjalistycznych, ale przede wszystkim lekarzy prowincjonalnych, ogólnopraktykujących, zwanych niegdyś "konsyliarzami", stanowiących trzon pomocy lekarskiej dla ludności, a których ślady działalności trudno dziś odtworzyć.
Tych, którzy szerzyli higienę sanitarną i społeczną, zwalczali epidemie i choroby społeczne, a czasem nawet, pełniąc swoją powinność zawodową w warunkach groźnych dla zdrowia i życia, tracili je, stając się "ofiarami zawodu lekarskiego" - który to termin wprowadził dr Szarejko do biografistyki lekarskiej.
Tych, którzy utrzymując się z praktyki dążyli do samokształcenia drogą czytelnictwa fachowego, w miarę swych możliwości ogłaszali prace, najczęściej kazuistyczne, uczestniczyli w pracach towarzystw naukowych i w zjazdach lekarskich, pracowali bezinteresownie w lekarskich wydawnictwach.
Tych, którzy stanowiąc najaktywniejszą część inteligencji polskiej (lekarze wolnopraktykujący w przeciwieństwie do innych zawodów nie byli uzależnieni od władz zaborczych), wybili się w działalności pozazawodowej: patriotycznej, społecznej, oświatowej, kulturalnej, gospodarczej i politycznej.
Tych, którzy jako uczestnicy Powstania Listopadowego uszedłszy z kraju, pokonując wielorakie przeszkody, w obcych środowiskach odbywali studia, uzyskiwali dyplomy i podejmowali praktykę lekarską.
Tych wreszcie, którzy uzyskawszy dyplomy w uczelni wileńskiej (od 1801 do 1842 r. dr Szarejko znalazł ich l 484) musieli przez 6 lat odsługiwać stypendium w armii carskiej lub w służbie cywilnej, a później, pracując w Cesarstwie Rosyjskim, nie byli znani w Królestwie Polskim i dotychczas są uważani przez Rosjan za współbraci.
Dr Szarejko podjął się zatem pół wieku temu pomnikowego dzieła i z pasją rzucił się w wir pracy. Wykorzystywał materiały z czasopism i druków zwartych; ślęczał w archiwach polskich, wileńskich, leningradzkich i kijowskich; ogłaszał w prasie i telewizji apele do rodzin lekarskich, które potem wypełniały specjalną ankietę (zgłosiło się ponad 1000 rodzin). W wyniku swojej benedyktyńskiej pracy dr Szarejko zgromadził ogrom materiałów do biografii wielu tysięcy lekarzy polskich żyjących od XIII do XIX w. Z czasem zorientował się jednak, że chcąc je ogłosić trzeba się ograniczyć (przynajmniej na razie) do węższego okresu czasu. Wybrał zatem wiek XIX. Przeznaczył do druku biogramy tych lekarzy, którzy uzyskali dyplomy w latach 1801-1900 w kraju i na obczyźnie, a pracowali na ziemiach polskich i poza nimi. Starając się o ich opublikowanie napotkał jednak ogromne trudności. Złą passę przerwała dopiero pomoc dr. med. Andrzeja Trzaskowskiego, członka Zarządu Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego (TLW) i dyrektora Klubu Lekarza.
W rezultacie w latach 1991-2000 ukazało się 5 tomów dzieła Piotra Szarejki pt. "Słownik lekarzy polskich XIX wieku", obejmujących łącznie 5642 biogramy. Tom I wydało TLW, pozostałe tomy subsydiował Komitet Badań Naukowych. Każdy tom wydano systemem holenderskim, tzn. znajdują się w nim życiorysy z nazwiskami lekarzy na litery A-Ż. Każdy tom poprzedza "Przedmowa" Autora, trzonem są biogramy ułożone alfabetycznie w druku dwukolumnowym, kończy "Wykaz skrótów", "Indeks haseł" z krótkimi adnotacjami i "Indeks miejscowości". Biogramy są różnej objętości, zależnie od posiadanego materiału: od sygnalnych na 1/5 szpalty do 9-szpaltowych. Często zawierają fotografie. W życiorysie jest uwzględniona działalność lekarza na różnych polach. Bogate informacje o rodzinie mają za zadanie utrwalić elementy rodzinnej tradycji. Dołączona jest wykorzystana bibliografia. Tomy zasadniczo nie są profilowane tematycznie, niemniej jednak Autor w tomie I starał się zamieścić biogramy tych lekarzy, o których otrzymał informacje od rodziny. Znalazły się w nim także biogramy 44 generałów-lekarzy w wojsku polskim, rosyjskim i austriackim; 41 powstańców z 1863 r. z których większość nie wróciła do kraju; 108 lekarzy, którzy ukończyli studia w Rosji i tam tworzyli rosyjską służbę zdrowia, często uważani za rdzennych Rosjan i in. W tomie II znaleźli się przedstawiciele medycyny zabiegowej, głównie chirurdzy. Miał to być jakby suplement do "Zarysu dziejów chirurgii polskiej" pod red. Wojciecha Noszczyka (Warszawa 1989).
Mówiąc o dokonaniach dr. Szarejki przypomnijmy, że powszechnie wykorzystywany dotąd "Słownik lekarzy polskich" Stanisława Kośmińskiego z 1888 r. za stulecia XII-XIX obejmuje 2586 nazwisk, a "Słownik" Szarejki tylko za XIX w. wymienił ich dotychczas ponad 5000.
"Słownik" dr. Szarejki budzi zainteresowanie nie tylko lekarzy, ale i historyków różnych dyscyplin. Zwięzły, treściwy, bogaty w szczegóły, zaopatrzony w cytaty, jest kopalnią wiedzy, a przy tym pasjonującą lekturą. Tomy można nabyć w Klubie Lekarza w Warszawie. W przygotowaniu jest obecnie tom VI, zawierający indeks haseł (z adnotacjami) wymienionych w 5 poprzednich tomach.
I tak dr Szarejko stał się dzięki swemu dziełu osobą znaną i poważaną w warszawskim środowisku lekarskim. Wyrazem uznania było przyznanie mu w 1991 r. przez Kapitułę najwyższego odznaczenia Polskiego Towarzystwa Lekarskiego (PTL): Medalu "Gloria Medicinae", w 1994 r. - godności członka honorowego Polskiego Towarzystwa Historii Medycyny i Farmacji, a w 1998 r. - najwyższego odznaczenia TLW: Medalu Augusta Ferdynanda Wolffa.
Trzeba dodać, że dr Szarejko nie ograniczył się do napisania monumentalnego dzieła. W latach osiemdziesiątych powołał do życia Sekcję Historyczną PTL, został jej pierwszym przewodniczącym i zainicjował jej działalność. Odtąd na comiesięcznych zebraniach Sekcji są referowane wspomnienia lub życiorysy zasłużonych lekarzy oraz dzieje szpitali. Z jego też inicjatywy dr Jan Gliński (obecny przewodniczący Sekcji) podjął opracowywanie "Słownika biograficznego lekarzy i farmaceutów ofiar II wojny światowej" (T. I Wrocław 1997, T. II Warszawa 1999); kolejny tom jest w opracowaniu.
Jeżeli Czytelnik jeszcze nie został przekonany o korzyściach wynikających z zaopatrzenia się w książki dr. Szarejki, to może uczyni to cytat "Wierzymy, że zajęcie umysłowe (...) nie tylko zdrowiu nie szkodzi, ale często broni od kataru, przeziębienia, obżarstwa, zgrywania się i tym podobnych szkodliwych wpływów na organizację ludzką" ("Ondyna Druskienickich Źródeł" 1844).

Teresa Ostrowska

Autorka jest prof. dr hab. n. med., historykiem medycyny.

W końcu 2001 r. ukaże się Indeks Haseł do pięciu tomów "Słownika lekarzy polskich" lekarza historyka medycyny Piotra Szarejko. Podane zostaną następujące dane: nazwisko, imię (imiona), liczba tomu, skrót miasta uniwersyteckiego, gdzie wydano dyplom lekarza oraz skrócony przebieg pracy zawodowej z zaznaczeniem miejsca zamieszkania. Wybitniejsi lekarze otrzymają nieco szerszy opis z uwzględnieniem osiągnięć zawodowych.
Dodatkowo zostaną na końcu informacji umieszczone osobne indeksy miejsc zamieszkania każdego lekarza w poszczególnych tomach "Słownika".
Redakcja

Gazeta Lekarska - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.

Wstecz  
W górę ekranu  
Copyright (c) 2005  
Korespondencja: redakcja@gazetalekarska.pl  
Uwagi techniczne: serwis@gazetalekarska.pl  
Data utworzenia: 2007-04-04