IV SYMPOZJUM INTERDYSCYPLINARNE
"ZAKAŻENIA I ZAPALENIA W OKULISTYCE"

      W dniu 20 listopada 2004 roku odbyło się w Częstochowie IV Sympozjum Interdyscyplinarne poświęcone tym razem zakażeniom i zapaleniom w okulistyce. Organizatorami Sympozjum byli Oddział Okulistyki Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. N.M.P. w Częstochowie, Fundacja "Słoneczny Horyzont" oraz Okręgowa Izba Lekarska w Częstochowie. Honorowy patronat nad Sympozjum objął Marszałek Województwa Śląskiego Michał Czarski.
      Tematyka sympozjum była adresowana nie tylko do lekarzy okulistów ale także do lekarzy chorób zakaźnych, reumatologów, laryngologów, stomatologów, położników oraz lekarzy rodzinnych. Obrady zgromadziły blisko 130 lekarzy zarówno Częstochowy jak i z całej Polski. Reprezentowanych było kilkanaście ośrodków klinicznych i akademickich. Zaprezentowano 15 referatów w 4 sesjach tematycznych.
      Otwarcia Sympozjum dokonała prof. dr hab. n. med. Wanda Romaniuk - Konsultant Wojewódzki ds. Okulistyki. W jednym z pierwszych wystąpień w sesji "Profilaktyka i choroby wirusowe" dr med. Marek Beniowski - Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Chorób Zakaźnych dokonał przeglądu schorzeń okulistycznych pacjentów HIV i AIDS. Według aktualnych statystyk w Polsce są 9002 osoby zakażone wirusem HIV, z tego co najmniej 5115 w związku z używaniem narkotyków (59%), 1473 osoby zachorowały na AIDS, 710 pacjentów zmarło. Autor zwrócił uwagę, że pacjenci z CD4 <50 kom/mm3 powinni być badani przez okulistę co 6 miesięcy, natomiast pacjenci z zaburzeniami wzroku lub przy braku poprawy przy leczeniu powinni być badani niezależnie od poziomu CD. W ocenie dna oczu należy zwrócić uwagę zarówno na centralną jak i obwodową część siatkówki. Mogą się tu pojawić mikroangiopatia, zapalenie cytomegalowirusowe, ostra postępująca martwica, toksoplazmoza oczna, zapalenie naczyniówki czy objawy kiłowe. Jednak zmiany mogą wystąpić także w przednim odcinku oczu, obejmując półpaśca ocznego, KS powiek i spojówek, mikrosporydiozę, mięczaka zakaźnego czy zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej. Najczęstsze powikłanie okulistyczne - zapalenie siatkówki CMV - po określeniu ładunku wirusowego należy leczyć według systemu HAART. W przypadku możliwości rekonstytucji immunologicznej stosuje się doszklistkowe podanie ganciclovir foscarnet+valganciclovir+ew. implant. Valganciclovir jest lekiem z wyboru gdy zapalenie siatkówki nie zagraża utracie wzroku. W przypadku małego prawdopodobieństwa rekonstytucji immunologicznej stosuje się leczenie dożylne z implantem i valganciclovirem. Kontynuując tą tematykę współautorka prezentacji dr Katarzyna Beniowska przedstawiła wybrane przypadki kliniczne zapalenia błony naczyniowej, siatkówki i nerwu wzrokowego.
      W kolejnym wystąpieniu dr med. Dorota Pojda-Wilczek z Katedry i Kliniki Chorób Oczu ŚAM w Bytomiu zaprezentowała wyniki prospektywnej oceny czynności narządu wzroku u pacjentów leczonych interferonem alfa i ryboflawiną z powodu wirusowego zapalenia wątroby typu C. W ocenie tej zastosowano metody psychofizyczne oraz elektrofizjologiczne. Autorka nie stwierdziła w grupie badanych pacjentów klinicznych cech retinopatii, neuropatii ani subiektywnych zaburzeń widzenia. Stwierdziła natomiast, że doszło do przejściowego pogorszenia funkcji nabłonka barwnikowego siatkówki, pogorszenia czynności czopków oraz komórek zwojowych siatkówki.
      Sesję drugą poświęconą chorobom pasożytniczym otworzył prof. dr hab. n. med. Jerzy Stefaniak - kierownik Katedry i Kliniki Chorób Tropikalnych Pasożytniczych AM w Poznaniu, zapraszając do wygłoszenia kolejnego referatu docent Małgorzatę Paul z tegoż ośrodka. Omówiła ona aktualne możliwości rozpoznawania i leczenia toksoplazmozy i toksokarozy ocznej. Autorka wskazała, że toksoplazmoza jest najczęściej późnym następstwem nie rozpoznanej i nie leczonej toksoplazmozy wrodzonej a jako postać nabyta dotyczy ok. 1% pacjentów zarażonych T. gondii w okresie pourodzeniowym. Ponadto może ujawnić się w ostrym okresie uogólnionej parazytemii lub po upływie miesięcy/lat od momentu zarażenia a także posiada tendencję do reaktywacji (1-13x). Doc. Paul zwróciła uwagę na fakt, że częstość występowania nie wzrasta wraz z wiekiem, w przeciwności do seropozytywności. Omawiając problematykę toksokarozy wskazała, że choroba ta występuje zwykle poniżej 16 roku życia będąc źródłem przewlekłych procesów zapalnych i zmian ogniskowych w narządzie wzroku. Wymaga diagnostyki różnicowej z nowotworami gałki ocznej i oczodołu, PHPV, retinopatią wcześniaczą, chorobą Coats.a i obwodowym uveitis. Jednocześnie doc. Paul zwróciła uwagę, że dodatnie odczyny serologiczne w kierunku Toxocara spp. we krwi obwodowej u osób z ekspozycją nie są argumentem potwierdzającym rozpoznanie. Autorka przedstawiła wyniki analizy lokalnej syntezy swoistych przeciwciał w kierunku Toxoplasma gondii i Toxocara spp. w płynie komory przedniej, wskazujące że analiza ta jest cenną metodą diagnostyczną dla immunologicznej weryfikacji klinicznego rozpoznania etiologii pasożytniczej zmian w obrębie narządu wzroku oraz wyboru właściwego sposobu postępowania leczniczego.
      W ramach panelu dyskusyjnego poświęconego problematyce toksoplazmozy i innym chorobom pasożytniczym prowadzono ożywione dyskusje. Prof. dr hab. n. med. Krystyna Pecold - kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki AM w Poznaniu - podkreśliła bardzo dobrą współpracę z Katedrą i Kliniką Chorób Zakaźnych AM w Poznaniu. Zwróciła uwagę na fakt, że mimo kontrowersji wokół pobierania cieczy wodnistej z komory przedniej nie stwierdzono do tej pory żadnych powikłań. Badania takie, w warunkach aseptycznych, wykonywane są rutynowo na życzenie i w wątpliwych przypadkach. Prof. Stefaniak wskazał na łatwość zakażenia toksoplazmozą i toksokarozą, m.in. poprzez minimalne dawki surowego mięsa (np. próbowanie w kuchni) oraz poprzez piaskownice zabrudzone przez psy czy koty. Prof. dr hab. n. med. Stefan Pojda - kierownik Katedry i Kliniki Chorób Oczu ŚAM w Bytomiu zwrócił uwagę, że sposób leczenia tych schorzeń nie uległ większym zmianom w ostatnim 40-leciu. Zastanawiał się również, czy w przypadkach samowyleczeń u dzieci nie działają elementy układu odpornościowego matki. Z kolei położnik - dr med. Andrzej Słabikowski zwrócił uwagę na brak programu profilaktycznego, obejmującego badanie krwi pępowinowej w kierunku obecności przeciwciał p/toksoplazmatycznych. Prof. Stefaniak i doc. Paul poinformowali, że takie badania pilotażowe prowadzone były w Wielkopolsce jednak na ich kontynuację i rozszerzenie ich na całą Polskę brakło funduszy.
      W końcowej części tej sesji dr med. Grażyna Madajewska z Katedry i Kliniki Chorób Oczu AM w Gdańsku przedstawiła wyniki analizy częstości występowania nużycy powiek u pacjentów z zapaleniem brzegu powiek. Autorka wskazała, że obecność materiału keratynowego wokół nasady rzęs jest bardzo charakterystycznym objawem obecności nużeńca w mieszku włosowym oraz że dodatni wynik badania mikroskopowego nie dyskwalifikuje chorych z planowych zabiegów chirurgicznych.
      W sesji "Problemy pierwotnych ognisk w okulistyce" prof. Pojda omówił znaczenie pierwotnych ognisk zapalnych w patologii oka. Mogą one być czynne, potencjalnie czynne lub potencjalne (gdy działa na wtórne w warunkach załamania lub osłabienia sił obronnych) oraz ujawnione (gdy pojawia się po badaniach prowokacyjnych). Autor przedstawił mechanizmy oddziaływania choroby odogniskowej, wskazania bezwzględne radykalnego usunięcia wszystkich ognisk obecnych w jamie ustnej oraz zasady postępowania likwidacji takich ognisk. Do tematyki tej nawiązał w swoim wystąpieniu dr Sławomir Sobczyk - konsultant z zakresu chirurgii twarzowo-szczękowej w W.Sz.S. w Częstochowie.
      Z kolei dr med. Jerzy Zajdel - ordynator Oddziału Reumatologii W.Sz.S. w Częstochowie - omówił zmiany w narządzie wzroku w przebiegu chorób reumatycznych: reumatoidalnego zapalenia stawów (zapalenie spojówek, rogówki, twardówki i nadtwardówki), łuszczycowego zapalenia stawów (zespół suchego oka, zapalenie spojówek, zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej), dnawego zapalenia stawów (rzadkie - złogi kryształów UA w rogówce lub keratopatia taśmowata), choroba z Lyme (borelioza - zapalenie spojówek, ziarninując zapalenie błony naczyniowej, zapalenie śródmiąższowe rogówki, nadtwardówki, twardówki i mięśni okoruchowych), sarkoidozie (ziarniniaki brzegów powiek, zapalenie spojówek, nadtwardówki, rogówki-śródmiąższowe, przedniego i tylnego odcinka błony naczyniowej, naciekanie gruczołów łzowych). Autor przedstawił zakres badań dodatkowych w zapaleniu błony naczyniowej.
      W kolejnym wystąpieniu profesor Wanda Romaniuk - kierownik Katedry i Oddziału Klinicznego Chorób Oczu ŚAM w Sosnowcu wraz z dr med. Ewą Nitą z tego samego ośrodka dokonały przeglądu współczesnych metod diagnostycznych i terapeutycznych zapaleń błony naczyniowej. Obok badań standardowych istnieje dość szeroki zakres badań ponadstandardowych, m.in. awidności, czyli funkcjonalnej siły wiązania wszystkich przeciwciał z antygenem. Autorki przedstawiły również współczesne poglądy na diagnostykę gruźliczej etiologii zapalenia błony naczyniowej (zastąpienie testu tuberkulinowego testem VISITECT TBs omega) oraz na diagnostykę zapaleń błony naczyniowej w chorobach tkanki łącznej a także analizę skuteczności glikokortykoidów.
      W sesji czwartej "Problemy terapeutyczne" prof. dr hab. n. med. Andrzej Stankiewicz - kierownik Kliniki Okulistycznej Wojskowego Instytutu Medycznego CSK MON w Warszawie oraz dr med. Jacek Robakiewicz z tegoż ośrodka przedstawili współczesne podejście do leczenia chirurgiczno-farmakologicznego pooperacyjnych zapaleń wewnątrzgałkowych. Ich przyczyną są najczęściej patogeny egzogenne penetrujące do komory przedniej i ciała szklistego podczas zabiegów okulistycznych oraz urazów przenikających. Autorzy przedstawili przedoperacyjne i operacyjne czynniki ryzyka. Zaprezentowali także wyniki operacyjnego leczenia (witrektomia PPV) pacjentów z zapaleniem wewnątrzgałkowym pooperacyjnym. Podkreślili fakt, iż interwencja chirurgiczna w krótkim czasie po wystąpieniu objawów zapalenia decyduje o wynikach leczenia zapalenia wnętrza gałki ocznej.
      Z kolei dr Teresa Kotkowska - ordynator Oddziału Okulistyki W.Sz.S. w Częstochowie przedstawiła przypadek nagłej i ciężkiej infekcji ogólnej u 83-letniego pacjenta po operacji zaćmy. Była to infekcja wirusowa połączona z biegunką, utratą przytomności i wysoką gorączką w 5 dobie po niepowikłanym zabiegu operacyjnym oraz następową opryszczką wargową. Objawy te nie wywołały odczynu w operowanym oku. Chory został wypisany z ostrością wzroku V=0.8.
      Dr Bogumiła Wójcik-Niklewska z Katedry i Oddziału Klinicznego Chorób Oczu ŚAM w Sosnowcu zapoznała zebranych z badaniami klinicznymi nowego leku Oftaquix (0.5% lewofloksacyny), natomiast mgr Agnieszka Wróbel z firmy Alcon z informacjami o nowym specyfiku w leczeniu suchości oka - Systane. Firma Alcon była głównym sponsorem Sympozjm.
      Obrady zakończyło wręczenie certyfikatów uczestnictwa (10 pkt edukacyjnych).
      Uczestnicy Sympozjum spotkali się w sobotni wieczór na uroczystej kolacji w salach bankietowych hotelu Mercure-Patria. W miłej, sympatycznej atmosferze wysłuchali recitalu gwiazdy wieczoru Marka Perepeczki, który wystąpił ze swoim zespołem aktorskim, delektowali się wyśmienitą kuchnią restauracji hotelowej oraz bawili się na parkiecie tanecznym.
      W niedzielne przedpołudnie, dzięki uprzejmości przeora o. Sebastiana Mateckiego, uczestnicy wzięli udział w specjalnej mszy św. na Jasnej Górze oraz w zwiedzaniu pięknie odnowionej biblioteki jasnogórskiej oraz "Golgoty" - imponującego cyklu malarskiego Jerzego Dudy-Gracza (zmarłego niedawno wybitnego polskiego malarza, który urodził się w Częstochowie).
      Wielu uczestników zaplanowało swój udział w kolejnym piątym już Sympozjum Interdyscyplinarnym poświęconym urazom w okulistyce, które odbędzie się 3-4 czerwca 2005 roku w Złotym Potoku.

Krzysztof Muskalski
Teresa M. Kotkowska

Częstochowska Gazeta Lekarska nr 2004/5 - pismo Częstochowskiej Izby Lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Częstochowie.
Dla członków izby lekarskiej bezpłatnie.