Z dziejów walki z chorobami zakaźnymi w Kielcach

(ciąg dalszy z poprzedniego numeru)

      Wzrost zachorowań na choroby zakaźne nastąpił podczas I wojny światowej w 1915 r. - epidemia duru wysypkowego (trwająca z różnym nasileniem do 1921 r.). Oprócz duru wysypkowego szerzył się dur brzuszny, czerwonka, szkarlatyna i ospa, a w 1918 r. wystąpiła tzw. "influeza hiszpańska". Chorobę tę leczono w Szpitalu Żydowskim i w szpitalu epidemicznym dla wojska, a od 19917 r. także i dla ludności cywilnej. Również Szpital św. Aleksandra leczył choroby zakaźne z wyjątkiem duru wysypkowego. Liczba łóżek szpitalnych znacznie w tym czasie wzrosła.
      Utworzona przy magistracie komisja sanitarna pod przewodnictwem doktora Zawadzkiego podjęła szereg akcji zmierzających do zahamowania epidemii. Otwarto Dom Izolacyjny z odwszawialnią dla rodzin osób dotkniętych chorobą zakaźną, założono też "stację dezynfekcyjną". Wydano przepisy sanitarne i przepisy regulujące pracę Domu Izolacyjnego, dezynfektora miejskiego itp., zabiegano o utworzenie tzw. "kąpieli ludowych". Dzięki staraniom doktora Władysława Buszkowskiego w 1918 r. zakupiono z datków społeczeństwa pierwszą w Kielcach karetkę pogotowia. Fakt ten miał duże znaczenie dla zapobiegania szerzenia się chorób zakaźnych, gdyż do czasu jej nabycia chorych zakaźnie przewożono do szpitala dorożkami. Mimo szerokiej akcji uświadamiającej prowadzonej przez lekarzy kieleckich w raporcie lekarza powiatowego z 1919 r. czytamy: "Zachowanie ludności względem zarządzeń sanitarnych jeszcze dość oporne. Ukrywanie chorych zakaźnie jest rzeczą zwykłą, dokonywanie odwszawień i dezynfekcji, a szczególnie odsyłanie chorych do szpitala epidemiologicznego, po większej części odbywa się pod przymusem".
      Jak informuje "Gazeta Kielecka", w czerwcu 1919 r. z inicjatywy doktora Buszkowskiego odbył się wiec mieszkańców miasta, w którym uczestniczył przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia. Na wiecu tym doktor Buszkowski wygłosił referat na temat zwalczania chorób zakaźnych, zebrani podjęli rezolucję następującej treści: "Uważa się za konieczne zaprowadzenie w Kielcach racjonalnej kanalizacji i wodociągów, zbudowanie kąpieli ludowych oraz urządzenie zakładu dezynfekcyjnego, laboratorium bakteriologiczno-chemicznego, przychodni dla chorych na gruźlicę oraz pralni dla ubogich".
      Wszystkie te postulaty zrealizowane zostały w ciągu kilku lub kilkunastu lat w niepodległym państwie. W 1923 roku wybudowano przy ul. Staszica zakład kąpielowo-dezynfekcyjny (z obliczeń przeprowadzonych przez Magistrat wynika, że przed uruchomieniem kąpieliska zaledwie 1/3 mieszkańców kąpała się raz na rok). Zbudowano wodociągi i kanalizację. W 1927 r. przy Szpitalu Dziecięcym, powstałym - 1919 r. z inicjatywy doktora Buszkowskiego, otwarto pawilon zakaźny na 40 łóżek, który prowadziła doktor Halina Lewkowicz. W 1928 r. staraniem Towarzystwa Przeciwgruźliczego zorganizowano przychodnię przeciwgruźliczą kierowaną przez doktora Władysława Leydę. W dwa lata poźniej z inicjatywy doktora Józefa Gierowskiego utworzono przychodnię przeciwweneryczną . Skutecznie zwalczano ospę. Od 1927 r. nie było przypadków zachorowania na tę chorobę.
      Na oddziałach zakaźnych Szpitala Miejskiego św. Aleksandra i Szpitala Dziecięcego leczono w okresie międzywojennym takie choroby zakaźne jak: dur wysypkowy i brzuszny, czerwonkę, płonnicę, błonnicę, odrę, jaglicę, a także i świerzb, które jednak nie miały charakteru epidemii.
      W końcu lat trzydziestych przystąpiono do rozbudowy i remontu Szpitala Miejskiego. Nadbudowano II i III piętro, dzięki czemu liczba łóżek szpitalnych wzrosła do 240.
      Podczas II wojny światowej nastąpił ponowny wzrost zachorowań na choroby zakaźne. W latach 1941-1942 wybuchła epidemia duru wysypkowego. Szerzyła się czerwonka, dur brzuszny, świerzb i wszawica. Jednocześnie pogarszały się warunki leczenia. Wkrótce po wkroczeniu wojsk niemieckich do Kielc Szpital Miejski został wyrzucony z własnego budynku i ograbiony z wyposażenia, aparatury, narzędzi lekarskich i leków. Odział zakaźny ulokowano w budynku Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego. Duże sale szkolne utrudniały podział chorych według jednostek chorobowych. Mimo tak ciężkich warunków służba zdrowia pracowała z pełnym poświęceniem, a oddział zakaźny był niejednokrotnie miejscem schronienia dla ludzi z ruchu oporu. Na oddziale tym pracowali wówczas lekarze: Stanisław Ratajski, Witold Tylusiński, Kamiński, Mieczysław Szalecki. Kolejna fala epidemii ogarnęła kraj w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu. Wyniszczona okupacyjnym terrorem i działaniami wojennymi ludność, żyjąca często w warunkach antysanitarnych (w piwnicach, bunkrach) podatna była na wszystkie choroby. Przegrupowanie wojsk i repatriacja ludności cywilnej sprzyjały szerzeniu się chorób epidemicznych.
      W 1945 r. województwo kieleckie miało najwyższy w Polsce współczynnik zapadalności na dur wysypkowy - 154,4 na 100 tys. mieszkańców. Podobnie wysoką liczbę spowodował dur brzuszny. Wystąpiła też epidemia zimnicy, błonnicy, płonnicy, czerwonki i świerzbu. Wzrosła także zachorowalność na gruźlicę i choroby weneryczne.
      Tymczasem już w listopadzie 1944 r. uchwałą OKWN powołany został Naczelny Nadzwyczajny Komisariat do Walki w Epidemiami. Pierwszym Komisarzem w naszym województwie był doktor A. Sawicz, następnym Witold Tylusiński.
      W marcu 1945 r. wznowiła w Kielcach działalność Filia Państwowego Zakładu Higieny, którą kierował doktor Antoni Ćwiąkała. Utworzono kolumny dezynfekcyjne, zorganizowano służbę meldunkową, zajmującą się wykrywaniem pojedynczych ognisk epidemicznych, otwierano szpitale epidemiczne i stacje przeciwmalaryczne. Stosowano przymusową hospitalizację chorych zakaźnie. W całym województwie w okresie największego nasilenia chorób zakaźnych liczba łóżek zakaźnych wynosiła 1200.
      Działania te szybko dały pozytywne rezultaty, 31 grudnia 1947 r. rozwiązano Naczelny Nadzwyczajny Komisariat do Walki z Epidemiami, zlikwidowano kolumny dezynfekcyjne, zamknięto lub zmieniono na ośrodki zdrowia prowizoryczne szpitale epidemiczne, zmniejszono liczbę łóżek na oddziałach zakaźnych. W ramach Wydziału Zdrowia Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach utworzono Oddział Sanitarno-Epidemiczny, który zajmował się głównie profilaktyką organizując szczepienie ochronne i prowadząc akcje propagandowe.
      W 1952 r. w miejsce Filii Państwowego Zakładu Higieny powołano Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną z szerokimi uprawnieniami w zakresie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych.
      W latach sześćdziesiątych powstał przy Szpitalu Wojewódzkim w Kielcach nowoczesny Oddział Obserwacyjno-Zakaźny na 61 łóżek. Wybudowano także Oddział Obserwacyjno-Zakaźny dla dzieci liczący 107 łóżek.
      Jak widać, powstały odpowiednie warunki do zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych na terenie Kielc. Oddziały te pełnią obok swej podstawowej funkcji leczniczej również rolę bazy szkoleniowo-dydaktycznej dla lekarzy. Obecnie najważniejszym zadaniem lekarzy chorób zakaźnych i epidemiologów jest walka z chorobami wynikłymi z degradacji środowiska naturalnego i niskiego stanu sanitarno-higienicznego, takimi jak: wirusowe zapalenie wątroby, salmonelozy, zatrucia pokarmowe, biegunki, a także zakażenia szpitalne.


WŁADYSŁAW BUSZKOWSKI (1884-1919) - inicjator budowy Szpitala Dziecięcego, w ciężkich i "głodnych" latach I wojny - akcji "kropla mleka" i "kąpieli ludowych". Dzięki niemu zakupiono pierwszą w mieście konną karetkę pogotowia. Zabiegał o utworzenie laboratorium bakeriologiczno-chemicznego, zakup aparatów dezynfekcyjnego i rentgenowskiego.

HALINA LEWKOWICZ (1898-?) - pierwszy pediatra na oddziale obserwacyjni-zakaźnym w Szpitalu Dziecięcym. Zorganizowała ambulatorium dla dzieci, pracownię analityczną, przyczyniła się do rozbudowy szpitala.

JÓZEF GIEROWSKI (1891-1938) - ordynator oddziału skórno-wenerycznego w Szpitalu Wojskowym, później lekarz miejski i oedynator takiego samego oddziału Szpitala im. Aleksandra w Kielcach, następnie jego dyrektor. Inicjator przychodni przeciwwenerycznej, szkolenia sióstr PCK oraz budowy wodociągów i kanalizacji.

WŁADYSŁAW LEYDO (1899-1940) - "lekarz miejscowy" Szpitala Miejskiego, do obowiązków którego należało prowadzenie oddziału zakaźnego, później lekarz rejonowy Ubezpieczalni Społecznej. Specjalista w dziedzinie pulmonologii - zorganizował przychodnię przeciwgruźliczną, także inicjator budowy pawilonu dla chorych na gruźlice (prace budowlane przerwała II wojna światowa). Uczestnik i lekarz I i II wojny. Zginął w obozie.

Dr med. Stanisław Ratajski

MIECZYSŁAW SZALECKI (1912-1969) - przed wojną lekarz Szpitala św. Aleksandra, Uczestnik ruchu oporu. Kierownik Szpitala Rady Głównej Opiekuńczej, po wojnie dyrektor Szpitala Wojskowego potem MSW

ANTONI ĆWIĄKAŁA (1910-1978) - od 1938r. kierownik Filii Państwowego Zakładu Higieny, następnie do 1976r. dyrektor Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Autor prac z zakresu epidemiologii i chorób zakaźnych, propagator oświaty zdrowotnej i poprawy stanu sanitarnego województwa kieleckiego.

Eskulap Świętokrzyski 2003/02 - pismo Świętokrzyskiej Izby Lekarskiej.
Wydawca: Okręgowa Rada Lekarska w Kielcach. Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.